هنديان هيچگاه مانند يونانيان و روميان در دورههاى معين از مسابقات ورزشى ذوقزده و به هيجان درنمىآمدند . انواع سرگرمىهاى همگانى ازجمله لوازم واجب اعياد و جشنهاى مذهبى و عرفى بود . جشن بهارى را با ذوق و شوق هرچه تمامتر مىگرفتند . در خوردن و آشاميدن راه افراط مىپيمودند . به شادى و سرور مىپرداختند . بر خلاف آنچه فا - هسين ، سياح چينى ، نوشته است ، گياهخوارى در هندوستان مرسوم نبود و همگان گوشت مىخوردند .
شراب خواه محصول داخلى و يا نوع وارداتى آن هر روز مصرف مىشد .
جويدن پان « 1 » يا برگ تنبول كه با ادويه تهيه مىشد ، رواج عمومى داشت .
در رابطهء ميان شغل و كاست هرچند كه هميشه كليهء قواعدى كه در قوانين اجتماعى و حقوقى آمده بود ، رعايت نمىشد اما مورد احترام بود . كسانى كه خارج از نظام كاستى بودند ، طبقهاى به كلى مطرود دانسته مىشدند . اما موقعيت شودراها نسبت به عصر مئوريان بهبودى يافته بود . در قوانين بهجامانده ، فرق بارز ميان شودراها و بردگان ديده مىشود . كوپتاها فاقد همان درجه از تسلط حكومتى مئوريان بودند . به همين مناسبت از فشار بر شودراها كاسته شده بود .
حال ديگر اصطلاح « دويجا » را به گونهاى روزافزون در مورد برهمنها به كار مىبردند . به همان نسبت كه بر طهارت برهمنها بيشتر تأكيد مىشد ، بر نجاست كسانى كه خارج از كاست بودند ، نيز اصرار بيشترى مىورزيدند .
فا - هسين به بيم و هراس از آلوده شدن ، حتى به دليل نزديك شدن به آنها اشاره مىكند . اگر چشم « دويجا » يى از نزديك بر خارج از كاستى مىافتاد ، واجب بود غسل آيينى انجام دهد تا دوباره طاهر شود و اين معنا دقيقا مطابق بود با قواعدى كه در قوانين حقوقى آمده بود .
از كتيبههاى بهجامانده اين دوره آشكار است كه هنوز انتقال از يك
هامش
( 1 ) .Pan