انبارها و دفاتر بازرگانان بود . بيگانگان مقيم شهر در ناحيهء جداگانه از بخش ساحلى مىزيستند .
تماس روميان با هند شمالى غيرمستقيمتر بود . تكسيلا بارانداز كالاهاى نواحى مختلف بود ؛ مثلا فيروزه و لاجورد از ايران و افغانستان به آنجا آورده مىشد . ابريشم چين را از طريق راه ابريشم و آسياىمركزى به آنجا وارد مىكردند . به علت نزاع و دشمنى روميان با پارتها اينان اجازه نمىدادند بازرگانان چينى مستقيما با مغرب دادوستد كنند و اين تجارت به سوى تكسيلا و براوچ منحرف مىشد و بر رونق اقتصاد شمال - غربى هند مىافزود .
دادوستد با مغرب زمين و يونانيان تنها امكان بازرگانى هند با دنياى خارج نبود . همين دوره شاهد توسعهء معاملات تجارى با نواحى جنوبشرقى آسيا نيز بود . بازرگانى كه انگيزهء نخستين آن تقاضاى روميان براى انواع ادويهجات بود . سبب شد تا بازرگانان هند به عنوان دلال و واسطهء خريد ادويه با سرزمينهاى مالزى ، جاوه ، سوماترا ، كامبوج و برنئو ، كه مراكز توليد ادويه بودند ، آشنا شوند . تدريجا با سكونت گزيدن بازرگانان هندى در سرزمينهاى ياد شده اين دادوستد حجم هنگفت پيدا كرد . در اين سوداگرى بازرگانان سواحل غربى و جنوبى شبه قارهء هندوستان پيشقدم بودند . بعدها تجار جنوب هندوستان اين بازرگانى را به انحصار خود درآوردند .
سوداگران اهل كالينگا و مگده نيز از تجار عمده بهشمار مىآمدند ، اما در روزهاى اوليهء بازرگانى اينان بيشتر متوجه تجارت با سيلان و برمه و سواحل شرقى هند بودند .
هرچند تأثير اقتصادى تجارت با روم در هند جنوبى مشهودتر و بارزتر بود اما اثر و نفوذ انديشهها و صنايع دستى در شمال آشكارتر و چشمگيرتر بود . علت اين امر بىشك ارتباط طولانىتر شمال هندوستان با فرهنگ يونانى مآبى بود . دادوستد بازرگانى ناچار به تبادل افكار و انديشهها مىانجامد . وامگيرى متقابل واژهها به ويژه اصطلاحات فنى از نتايج بارز اين
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 157
مساهمون: روميلا تاپار
ص١٥٧