بر زبان جارى كرد و از آن ببعد در تمام مدت حيات خود بسخن گفتن ادامه داد .
86 - بدين ترتيب پارسها كرزوس را اسير و شهر سارد را تسخير كردند « 1 » . كرزوس مدت چهارده سال سلطنت كرده بود و چهارده روز هم در محاصره بود ، « 2 » و طبق پيشگوئى هاتف معبد دلف به حيات امپراتورى بزرگى خاتمه داده بود ، و اين امپراتورى ، امپراتورى خود او بود . پارسهائى كه او را اسير كردند او را بنزد كوروش بردند . كوروش فرمان داد انبوهى از هيزم گرد آورند و كرزوس را در حالى كه زنجير بر اندام داشت همراه چهارده تن از جوانان ليدى بر آن قرار دهند .
شايد قصد او اين بود كه با سوزاندن اين قربانيان كه نخستين ثمر فتح و فيروزى او بودند آنها را فداى يكى از خداوندان كند . و نيز احتمال دارد قصد او انجام نذرى بوده است ؛ و شايد چون شنيده بود كه كرزوس مردى مقدس است او را بر انبوه آتش قرار ميداد تا بداند آيا يكى از خداوندان مانع ميشوند كه او زنده بسوزد . « 3 » اين بود به شرحى كه نقل ميكنند رفتار كوروش با كرزوس . هنگامى كه كرزوس
هامش
( 1 ) - تاريخ سقوط شهر سارد بطور تقريب سال 547 يا 546 قبل از ميلاد است . با در دست داشتن اين تاريخ ميتوان سلسله مراتب پادشاهان خاندان مرمناد را به ترتيب قدمت معين كرد . ولى اين عمل ساده به علت اختلاف قول مورخين دشوار است ، زيرا هردوت و آفريكانوس و اوزب( Eusebe )طول مدت سلطنت هريك از پادشاهان اين خاندان را بطور مختلف نقل كردهاند . حتى عده پادشاهان اين خاندان نيز بطور يقين معلوم نيست . مورخين متقدم عقيده دارند كه بين آرديس و كرزوس فقط يك تن بسلطنت رسيده است و ساديات و آليات اسم شخص نيست ، بلكه تعبير مختلفى است از عناوين مذهبى .
( 2 ) - آفريكانوس و اوزب( Eusebe )طول مدت سلطنت او را پانزده سال ميدانند .
اينكه هردوت كلمه چهارده را هم براى طول مدت سلطنت كرزوس و هم براى عدهء روزهاى محاصره او به كار برده تا اندازهاى در صحت آن ايجاد ترديد مىكند .
( 3 ) - ترديدى كه هردوت در اين مورد از خود نشان ميدهد بهترين دليل است كه آنچه او دربارهء رفتار كوروش با كرزوس نقل كرده با حقيقت تطبيق نميكند . رفتار او با كرزوس همچنانكه عدهاى از مورخين قديم مدعى هستند بسيار دوستانه و شرافتمندانه بوده است .
هيچيك از مورخين قديم به انبوه هيزم و قصد كوروش بر سوزاندن كرزوس اشاره نكردهاند .