جمعه 8 ، ابرى :
ساعت 7 و 20 دقيقه صبح با كالسكه روانه شديم ؛ به راه فرعى پيچيديم و 12 كيلومتر پيش رفتيم تا كه در ساعت 8 به اشتاير رسيديم . در اينجا شخص آقاى ورندل از ما استقبال و به هتل راهنماييمان كرد . در اينجا اتاق گرفتيم و سپس روانهء كارخانه شديم .
شهرك اشتاير
اشتاير شهركى است بنا شده بر كنارهء رودى كه در دامنهء كوه روان است . يكى از نجبا به نام رامپرسى [ ؟ ] در اينجا قصرى دارد . ساخلويى در اين شهر بود ، و اينجا با 1278 كيلومتر مربع مساحت و 870 ، 62 نفر جمعيت شهردارى و دادگاه ناحيه و دبيرستان و مدرسه تجارى و مدرسه فولادسازى و هنركدهء نقاشى و بانك و تأسيسات ديگر هم داشت . گويا در صنعت فولادسازى در اتريش سرآمد شهرهاى ديگر است . براى نمونه ، در كارگاههاى آن ، سالى 6 ميليون چاقو و 18 ميليون كارد آشپزخانه مىسازند .
تفنگ ورندل
آقاى ورندل كار خود را با چاقوسازى آغاز كرد و از 20 سال پيشتر ساختن تفنگ را تجربه كرد ؛ تا كه 12 سال پيش از اين تفنگ ورندل را طرح و ابداع كرد ، و به سفارش دولت اتريش 000 ، 98 قبضه از اين تفنگ ساخت . از آن پس كارش رونق گرفت و كارخانهاش گسترش روزافزون يافت ، و رفتهرفته از بسيارى ممالك براى او سفارش ساخت تفنگ رسيد . از اين ميان ، سال پيش به سفارش دولت آلمان 000 ، 600 تفنگ در 9 ماه ساخت . امروزه 4000 صنعتگر در كارخانهاش كار مىكنند ، و 000 ، 10 تفنگ در هفته مىسازند . گويا از محل اين كارخانه به مسافت 45 دقيقه راه با ترن معدن سنگ آهن هست كه كيفيت خوبى هم دارد ، و آهن خود را از آنجا فراهم مىكنند . نيز ، براى نيروى محركه دستگاههاى توليد ، زغالسنگ به كار نمىبرند و از نيروى آب رودخانه استفاده مىكنند كه البته ارزانتر تمام مىشود . جز تفنگ ورندل ، انواع ديگر اين سلاح آتشين مانند رپتيه
Repetier
، هنرى مارتينى
Peabody Henry Martini
، شاسپو
Chassepot
و . . . هم مىسازند . مىگويند كه همه اين تفنگها داراى كيفيت عالى و نشانهزنى دقيق است ، و از هرجا براى خريد آن مىآيند .
دربارهء هزينهء توليد كه پرسيدم گفتند كه بهاى آهن مصرف شده براى ساختن هر لوله تفنگ ورندل يك گوردن و 45 كروز
Kreuz
است ، و براى انواع موزر و هنرى مارتينى 20 گوردن و 20 كروز ، و در گرانترين نوع تفنگ 30 گوردن ، كمتر از 15 ين ژاپن . هزينههاى ديگر