طول و عرض حدود صد در دويست ذرع مدفوع روى هم انباشته بود ، به وضعى كه بويش تحملناشدنى بود . محيط اينجا بسيار آزارنده بود ؛ اما مىخواستم كه وضع اردو را بدانم ، و چند ثانيهاى ميان كثافات راندم و گذشتم . با وصفى كه ياد شد تصور كردم كه اينجا اردوى موقّت و عبورى براى نفرات نيست و قرارگاه است . كثافت اين اردو به اندازهاى بود كه نه فقط پوزخنده تمسخر به لب مىآورد ، كه بيشتر جاى افسوس داشت . با اين وضع ، عجيب است كه شاهزادگان و اعيان و صاحبمنصبان قشون چند نشان به سينه مىزنند و لباس اميرى قيطان و زردوزى شده به تن مىكنند . اين رنگ و نمايشها نمىتواند آن زشتىها را بپوشاند .
توپچيان
شمار نفرات
[ شمار نفرات توپچيان به ترتيب زير است ] .
20 فوج : هر فوج مركب از 250 توپچى
1 فوج : زنبوركچى ، به شمار 200 نفر
تجهيزات توپخانه
نفرات رسته توپخانه هم معمولا در ايالات و ولايات مستقر هستند ، و گويا 1700 رأس اسب و چارپاى سوارى دارند . توپهاى آنها از نوع دو پاوند تا 36 پاوند گلولهخور است و گلوله را از جلو در لوله توپ مىگذارند . اين توپها ساخت
Mortars
است و تعداد آن نزديك به 800 عراده . توپهايى كه گلوله شش تا نه پاوند مىخورد و توى لوله آن مارپيچ است و از جلوى لوله گلوله وارد مىكنند ، 64 تا است . توپ كوهستانى با لوله مارپيچ و گلولهخور از جلوى لوله هم 60 عرّاده گزارش مىشود . اما همه اين ارقام روى كاغذ و مجازى است و شمار توپچى و چارپا و اسب عرادهكش هم بايد كمتر از آن باشد كه در فهرست ياد شده است .
سربازان سوار
جمع افراد سوارهنظام قشون ايران 000 ، 30 نفر گزارش شده است ؛ اما همه اين سربازها حرفهاى و تعليمديده و مجرّب نيستند . اسلحه آنها تفنگ قديمى است ، و تپانچهاى هم ميان بند كمرشان مىگذارند ؛ و با اين آرايش به رزمندگان قديم ژاپن [ سامورايى ] كه يك شمشير بلند و يك شمشير كوتاه مىبستند شباهت دارند سوارهنظام هم در ايالات گوناگون پخش شده