في السنّ خمس مِن الإبل ( أدناها وأقصاها ) وهو نصف عشر الدية ؛ إن كانت دنانير فدنانير ، وإن كانت دراهم فدراهم ، وإن كانت بقراً فبقراً ، وإن كانت غنماً فغنماً ، وإن كانت إبلًا فإبلًا . . . « 1 » ؛
ديه دندان 5 شتر است ( شترى كه دندانهاى پيشين و نيش او درآمده باشد ) كه نصفِ يك دهم ديه كامل انسان است ؛ اگر دينار دارد ، دينار مىدهد ؛ اگر درهم دارد درهم ؛ و اگر گاو دارد ، گاو مىدهد ؛ و اگر گوسفند دارد ، گوسفند ؛ و اگر شتر دارد ، شتر . . .
در اين روايت ، ديه دوازده دندان پيشين ، 5 شتر دانسته شده ، كه مساوى با نصف يك دهم ديه كامل انسان مىباشد . امّا ديه ديگر دندانها ، در رواياتِ ديگر بيان شده است .
بنابراين ، آنچه در كتاب عمرو بن حزم هست ، با آنچه از اهل بيت رسيده همسوست و اين هماهنگى از فوايد تدوين مىباشد . تأويل سخنِ ابن حزم و عدم توجّه به نكاتِ ديگر - و تفاصيلى كه در روايات ديگر آمده - و تعميمِ نابجا ، پيروان مكتب اجتهاد و رأى را در اين غلط و اختلاف در مقدار ديه دندانها ، انداخته است .
امّا استدلالِ آنان به روايت ابن عبّاس ، كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود :
الأصابع سواء والأسنان سواء ، الثنية والضرس سواء ، هذه وهذه سواء « 2 » ؛
ديه انگشتان با هم مساوى است ، ديه دندانها با هم برابر مىباشد ، ديه دندانهاى پيشين و كرسى مساوىاند ، ديه اين و اين با هم برابرند .
اين روايت بر فرض صحّتِ نقل آن ، مُدَوَّن نمىباشد و با ديگر نقلها از صحابه و تابعان و فقها معارض مىباشد .
هامش
( 1 ) . تهذيب الأحكام 10 : 261 ، حديث 1030 ؛ الاستبصار 4 : 289 ، حديث 1093 ؛ وسايل الشيعه 29 : 344 ، حديث 35744 .
( 2 ) . المغنى 8 : 353 - 355 .