افزون بر اين ، احمد بن حنبل - كه به اجماع مسلمانان بيش از آنكه فقيه باشد راوى و مُحدِّث است - رأيى دارد كه با همه نظر فقهاى اهل سنّت و منقولات آنها مخالف مىباشد و با آنچه از اهل بيتعليهم السلام و پيروان مكتب تعبّد محض رسيده موافق است .
احمد بن حنبل بر اين عقيده است كه ديه دندانهاى پيشين 6 هزار درهم و ديه دندانهاى پسين 4 هزار درهم مىباشد ، كه در مجموع مساوى ديه كامل انسان مىشود .
نَووى در المجموع به صراحت اين فتوا را از او آورده « 1 » ، و ظاهر عبارتِ المغني همين است « 2 » .
با توجّه به همين نمونههاى اندك ، اهميّت تدوين و ارزش كتاب مُدوَّنِ امام على عليه السلام روشن مىشود و اينكه اصحاب تدوين ( پيروان مكتب تعبّد محض ) از مانعان تدوين ( پيروان مكتب اجتهاد و رأى ) به صواب نزديكترند و منقولات آنها از پيامبر صلى الله عليه و آله صحيحتر مىباشد .
اصحاب مكتب اجتهاد و رأى از تدوين و مدوّنات به دور افتادهاند و دچار حيرت و اختلاف و چند رأيى شدند . اگر چيزى از احكام به وسيله بعضى از مدوَّنات به آنها رسيده ، تنها نقل ناقصى است كه آرا و اجتهادات در آن دخالت ورزيده و به نوبه خود آنان را از جاده صواب دور تر مىسازد .
در روندى اين چنين ، فقه اسلامى در نزد مكتب « رأى و اجتهاد » فقهى مبتنى بر آرا گشت و از آنجا كه طبيعتِ رأى اختلاف نظر است ، آراى گوناگون پديد آمد .
و به عكس فقه مكتب « تعبّد محض » و تدوينگران سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله در عهد آن حضرت و محافظت بر تدوين پس از پيامبر صلى الله عليه و آله از خطا و تغيير و نقصان به دور ماند ، شرح و تفصيل و ارتباط منقولات با هم حفظ شد ، به گونهاى كه از آنها حكم بىشبهه و شائبه بيرون مىآيد .
هامش
( 1 ) . المجموع 19 : 99 .
( 2 ) . المغنى 8 : 353 - 355 .