امام كاظم عليه السلام
امام موسى بن جعفر عليه السلام همان روش آبا و اجدادش را در تدوين و حفظ مدوّنات آنها - به ويژه كتاب حضرت على عليه السلام - پيمود ، ليكن تدوين در عصر آن حضرت به صورت نامههاى سرّى درآمد كه به اصحاب مىنوشت و مسائل دينى آنان را از پشت نردههاى آهنين هارون ، پاسخ مىگفت .
امام كاظم عليه السلام بر اساس بعضى از روايات هفت سال و بر اساس بعضِ ديگر 25 سال در زندان ماند . اين زمان طولانى حبس ، به طور طبيعى شيوه مكاتبه را مىطلبيد . به همين جهت ، امام عليه السلام به مكاتبه با اصحاب پرداخت و به آمدن سرّى بعضى از اصحاب نزد آن حضرت و پاسخ به پرسشهاى دينىشان بسنده نكرد ، على رغم اينكه خطر احتمالِ دستيابى مأموران حكومت به نامهها وجود داشت .
از سوى ديگر ، فزونى لهو و فساد و خوشگذرانى مادى و فكرى - در حكومت هارون - بسيارى از صالحان و پرهيزكاران را بر آن داشت كه به انزوا پناه آورند و شيوه تصوُّف و بركنارى از مردم را در پيش گيرند كه اين كژراهههاى علمى به سرعت به انحرافات فكرى كشيده شد و افكار خطرناكى را ميان مسلمانان پراكند . اين رويكرد ، امام كاظم عليه السلام را واداشت تا اهتمام خويش را در اين قلمرو متمركز كند و معناى زهد حقيقى و شيوه صحيح آن را در مكتب اسلام ، روشن سازد . در پرتو اين گونه روشنگرىهاى امام عليه السلام بود كه بُشر حافى از شادخوارى و فساد دست كشيد و به مدارج والايى از زهد و تقوا رسيد .
امورى چون درنگ طولانى در زندان ، تصحيح انحرافات فكرى و چارهجويى براى مذاهب نوپيدا ، اندكى ، فقه كاظمى را در ور اى پرتوهايى كه بر جوانب مذكور تمركز يافت ، پنهان ساخت . با وجود اين جريانات ، درمىيابيم كه نمونههاى برجسته تدوين از امام كاظم عليه السلام مىدرخشد جز اينكه از دو امام پيشين كمتر است .