نود و شش ستون داشته و اين تعداد غير از ستونهايى است كه در دو قسمت زيادى ( افزوده شده ) ، بوده است .
در سمت شرقى مسجدالحرام تعداد هشتاد و هشت ستون بوده كه تمامى آنها به وسيلهء مرمر مخروطى شكل بنا گرديده بود . در اين قسمت فقط يك ستون در رديف ميانى ، در كنار « باب على » قرار داشت كه از سنگ و آهك بنا شده و به وسيلهء گچ ، سفيد گرديده بود .
سمت شمالى مسجد ، كه بدان سمت شامى نيز گفته مىشود ، يكصد و چهار ستون داشت كه بهجز چهارده تاى آن ، همه را از مرمر ساخته بودند . چهارده ستون ديگر ، كه در انتهاى رديف ميانى بين « باب العجله » تا « باب السده » بود ، همه را از سنگ تراشيده شده بنا كرده بودند .
سمت جنوبى ، كه بدان « يمانى » نيز گفته مىشود ، يكصد و چهل ستون داشت كه همهء آنها بجز بيست و پنج ستون كه در قسمت پايانى اين شبستان در كنار « باب امّ هانى » بوده از مرمر و بيست و پنج ستون ياد شده از سنگ تراشيده شده ، ساخته شده بود .
در سمت غربى مسجدالحرام ، هشتاد و هفت ستون بوده كه همگى از سنگهايى كه كمتر از يك ذراع داشت ، به صورت نيمدايره بنا گرديده بود و هر دو قطعه از سنگهاى ياد شده ، بر دو قطعهء ديگرى قرار مىگرفت و به صورت استوانهاى تا بالاى آن چيده مىشد .
در ميان اين سنگها ، سرب قرار مىدادند و در وسط ستون استوانهاى و به ارتفاع آن ، پس از سوراخ كردن سنگها ، آهنى مىگذاشتند كه كليهء زوايا و فواصل آن به وسيلهء سرب پر شده بود . اين كار ، هنگامىكه اين سمت از مسجدالحرام در آخر ماه شوال سال 802 هجرى آتش گرفت . مجدداً به وسيلهء « ملك ناصر فرج بن برقوق » اين گونه ساخته شد .
بنابر آنچه گفتيم ، سيصد و چهل ستون مرمر و يكصد و بيست و نه ستون غير مرمر در مسجدالحرام قرار دارد . اما ستونهايى كه در توسعه محل « دارالندوه » واقع است به شصت و شش مىرسد كه در چهار طرف آن قرار گرفته است .
اين ستونها از سنگ خام نتراشيده ساخته شده و پوششى از گچ سفيد بر روى آن كشيدهاند . بطورى كه هرگاه مقدارى از گچ روى آن برداشته شود سنگهاى خام آن پيدا و
التاريخ القويم لمكة وبيت الله الكريم ( كعبه و مسجد الحرام در گذر تاريخ ) ( فارسى ) — صفحة 210
مساهمون: هادى انصارى
ص٢١٠