ستونها به شكل هشت ضلعى و يا شش ضلعى و يا چهار گوش و بسته به مقتضاى محل قرار گرفتن آنها ساخته شده است .
در يك سوم فوقانى اين ستونها ، از سنگ چخماق تراشيده شده و دو ثلث ديگر آن از سنگ شميسى تراشيده بنا گرديده است . از اين گونه ستونها در سمت شرقى مسجدالحرام ، سىستون و در سمت شامى چهل و چهار ستون و در سمت غربى آن سى و شش ستون و در سمت جنوبى هفتاد و شش ستون قرار دارد و چهار ستون در اركان مسجد نيز از اين نوع است . و همچنين در محل توسعهء دارالندوه سى و شش ستون و در محل توسعه « باب ابراهيم » هيجده ستون وجود دارد .
گنبدهاى شبستانهاى اطراف مسجدالحرام يكصد و پنجاه و دو عدد است كه تعداد بيست و چهار گنبد از آن ، در شرق مسجدالحرام و در سمت شامى سى و شش گنبد و در سمت غربى بيست و چهار گنبد و در سمت جنوبى سى و شش گنبد قرار دارد و گنبدى نيز در گوشهء مسجدالحرام از سوى منارهء حزوره قرار دارد . در محل توسعه دارالندوه ، شانزده گنبد و در محل توسعه باب ابراهيم پانزده گنبد ساخته شده است .
و اما ايوانهاى كنونى مسجدالحرام ، هزار و سيصد و هشتاد عدد است ، كه در شرق مسجدالحرام يكصد و شصت و دو ايوان وجود دارد و بيست و هفت عدد از آنها از سنگ مرمر است و در وسط آنها ايوانى است دراز . يكصد و سى و پنج عدد آن از سنگ شميسى مىباشد .
در سوى شامى ، سيصد و چهل و يك ايوان وجود دارد كه هفتاد و هشت عدد از آنها مرمرين و سه عدد به صورت دراز و طويل است . ساير ايوانهاى اين سمت از سنگ شميسى بنا گرديده است .
در جهت غربى مسجدالحرام ، دويست و چهار عدد ايوان است كه بيست و دو عدد از آنها از سنگ مىباشد . يك ايوان در ميانه آنها به صورت دراز ساخته شده و ساير ايوانها از سنگ بنا گرديده است .
در سمت جنوبى ، سيصد و سى و پنج عدد ايوان است كه هفتاد ايوان آن از سنگ مرمر بوده و در ميانه آنها ايوانى دراز قرار گرفته و باقيماندهء آنها ، همگى از سنگ شميسى
التاريخ القويم لمكة وبيت الله الكريم ( كعبه و مسجد الحرام در گذر تاريخ ) ( فارسى ) — صفحة 212
مساهمون: هادى انصارى
ص٢١٢