خاتمه بازگشت نظم به جامعه و تشكيل سلطنت خودكامه
شهادت على عليه السّلام در زمانى اتفاق افتاد كه او لشكرى تازه براى شام تجهيز كرده بود و در نتيجه شهادت جريان اين جنگ داخلى مسكوت ماند . حسن عليه السّلام سبط پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بىهيچ گفت و گويى به جانشينى على عليه السّلام انتخاب شد . حضرت على عليه السّلام ، شايد بنا به سنّت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مايل نبود در زمان حياتش جانشينى براى خود انتخاب كند . امّا در مواردى بسيار عقيدهء راسخ خود را گفته بود كه فقط اهل بيت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله شايستگى حكومت بر امّت را دارند ؛ و وصيت خود به حسين عليه السّلام « 1 » حاكى از نظر صريح او براى اين انتخاب بود .
لكنتى كه در زبان حسن عليه السّلام بود « 2 » از شايستگى او نمىكاست . در واقع او خطيبى بليغ بود .
حسن عليه السّلام بعد از شهادت پدرش در خطبهاى در رثاى او در مسجد كوفه او را چنين وصف مىكند :
« براستى در اين شب مردى از دنيا رفت كه پيشينيان در كردار بر او پيشى نجستند ، و آيندگان نيز در كردار به او نرسند ، او بود كه به همراه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله جهاد و با جان خويش از آن حضرت دفاع كرد . و او همان كسى بود كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله او را با پرچم
هامش
( 1 ) بلاذرى ، انساب ، ج 2 ، ص 497 ، 504 .
( 2 ) ابو الفرج اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، به اهتمام احمد صقر ، قاهره ، 1949 ، ص 49 - 50 . وچيا واله يرى به اشتباه چنين پنداشته است كه او اين لكنت را از يكى از عموهايش به ارث برده بود ( « الحسن بن على » ، دائرة المعارف اسلام ، طبع دوم ) . در صورتى كه منظور از عمّ او حضرت موسى است .