عمار با تحصن كردن بر در خانهء خليفه بر عثمان فشار آورد تا با آنان ديدار كند و هر چه از او خواستند آنجا را ترك كند از اين كار خوددارى ورزيد و يك بار يكى از خادمان با او برخوردى خشونتآميز كرد ، امّا عثمان در ديدار با شورشيان توانست آنان را راضى كند كه او دستور اين كار را نداده بوده است . « 1 » به احتمال زياد ، ملاقات عثمان با مادران مؤمنان نيز بايد در همين زمان انجام گرفته باشد كه طى آن عايشه به او گفت بايد عمرو عاص را دوباره به حكومت مصر بگمارد ، زيرا سپاه آنجا از او راضىاند .
« محاصره دوم » پس از بازگشت شورشيان در اول ذى حجه آغاز شد . « 2 » بدين ترتيب ، از زمانى كه تهديد فورى عليه عثمان از ميان رفت تا محاصره دوم تقريبا هجده روز گذشته بود . بر اساس برخى منابع ، عثمان در اين مدّت حدود سه بار تحت شرايطى كاملا متفاوت با قبل ، براى ايراد خطابه در مسجد بر منبر رفت . پس از بازگشت على عليه السّلام و محمد بن مسلمه از مأموريت خود هر دو تن به عثمان هشدار دادند كه اوضاع خطرناك است ، « 3 » و بىترديد به او فهماندند كه بايد بويژه به شكايات مصريان رسيدگى كند . مروان مىترسيد كه دادن هر امتيازى نشانه ضعف تلقى شود و شورشهاى بيشترى را در ولايات برانگيزد ، لذا به خليفه توصيه كرد كه در خطابه خود بگويد : « اين جمع مصريان دربارهء پيشواى خويش چيزى شنيده بودند و چون به يقين دانستند كه آنچه شنيده بودند نادرست بود سوى ديارشان بازرفتند » . به گفته زهرى ، مروان به خليفه القا كرد كه على عليه السّلام در پشت اين شورش است و اعمال مصريان و ديگران را هدايت مىكند و از آنجا كه تعداد آنها را ناكافى ديده ، آنها را بازگردانده و خواسته است آماده باشند تا هرگاه او سپاهى را از عراق فراهم آورد به حكومت ستمكارانه مروان و خويشاوندانش پايان
هامش
( 1 ) بلاذرى ، انساب ، ج 5 ، ص 51 - 52 ، 95 .
( 2 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3060 . كايتانى روايت ديگرى را ترجيح داده كه بر اساس آن محاصره پيش از ورود مصريان در يك روز جمعه آغاز شده و قتل عثمان به دست آنان در جمعه بعد صورت گرفته است ( تاريخ اسلام ، ج 8 ، ص 141 ) . منبع اصلى اين روايت هر چند نواده مغيرة بن اخنس است ، كه به همراه عثمان به قتل رسيد ، اما روايت او مطمئنا موثق نيست . عثمان در زمانى كه عايشه و عبد اللّه بن عباس در اوايل ذى حجه عازم حج شدند در محاصره مصريان بود . البته احتمال دارد كه گروهى از مصريان تندروتر يك هفته پيش از قتل عثمان به گروه اصلى پيوسته باشند . شايد كنانة بن بشر ، قاتل عثمان ، در ميان اينان بوده است .
( 3 ) طبرى ، ج 1 ، ص 2971 - 2972 ، 2991 .