جهل مركب معتقد بودند كه عقايد ايشان موافق شرع است . اعتقاد كرده بودند كه خدا در روز قيامت مُدرَك ومُبصَر مىشود به بصر ظاهري .
زعم ايشان اين بود كه اين اعتقادِ واهىِ فاسد ، موافق قول خداست كه « وُجُوهٌ يَوْمَل - ذٍ نَّاضِرَةٌ إِلَى رَبّهَا نَاظِرَةٌ » « 1 » وباز اعتقاد ايشان اين بود كه عقل بايد تابع ظاهر شرع بشود ودر حديث وارد شده است : إنّكم سترون ربكم يوم القيامة كما ترون القمر ليلة البدر . « 2 »
گفتهاند كه واجب است معتقد شدن به اين كه خدا را به چشم در روز قيامت مىتوان ديد .
امام عليه السلام تحقيق حق از براي عمران فرمود وبيان اين اعتقاد را نمود كه حذر كن از قول جهال أهل عما وظلال كه گمان كردهاند كه خدا در آخرت موجود است ؛ يعنى مدرك به ادراك بصرى حسى مىشود از براي حساب وثواب وعقاب .
ودر عبارت لفظ موجود وارد شده / 82 / است . اگر چه موجود به معنى محسوس ومدرك نيست ولكن چون كه متكلمين ، جمودى به ظاهر دارند ، هر چه مبصر ومدرك به حس ظاهري است ، آن را موجود مىدانند وهرچه محسوس وممسوس نيست آن را موجود نمىدانند وآيهء شريفهء « فَمَن كَانَ يَرْجُوا لِقَآءَ رَبّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صلِحًا » « 3 » را دليل اين اعتقاد فاسد كردهاند .
پس بيان فساد اين قول فرمود به قول شريف خودش : ولو كان فيالوجود لله عز وجل نقص واهتضام لم يوجد في الآخرة أبدا ؛ چون كه محسوس بودن خدا در دنيا به اتفاق خصم ، نقص است ، لهذا اين فقره را مقدمهء دليل كرد كه از مقدمهء متفق عليه انتقال از راه عدم افتراق به مقدمه مختلف فيه كرده باشند .
هرگاه بوده باشد در مُدرك بودن خدا به ادراك حسى بصرى ، منقصتى
و
هامش
( 1 ) . سورهء قيامت ، آيهء 23 .
( 2 ) . مسند أحمد ، ج 3 ، ص 16 وج 4 ، ص 362 ؛ صحيح البخاري ، ج 1 ، ص 139 و 143 وج 6 ، ص 48 وج 8 ص 179 ؛ صحيح مسلم ، ج 1 ، ص 114 ؛ سنن ابن ماجة ، ج 1 ، ص 63 ؛ سنن ابن داوود ، ج 2 ، ص 419 ؛ سنن الترمذي ، ج 4 ، ص 93 .
( 3 ) . سورهء كهف ، آيهء 110 .