كتب تأليف شده در موضوع « لحن العامة » « 1 » به ترتيب تاريخي « 2 » :
1 - ما تلحن فيه العوام « 3 » ، أبو الحسن علي بن حمزه كسائى ( ت 189 ) . اين كتاب قديمىترين كتابي است كه در اين باره تأليف شده وبه دست ما رسيده است .
2 - البهاء في ما تلحن فيه العامة ، أبو زكريا يحيى بن زياد فراء ( ت 207 ) . اين كتاب اگر چه بدست ما نرسيده ، ليكن كتاب فصيح ثعلب مطالبى را از آن گردآورده ، وابن جوزي از منابع كتاب خود تثقيف اللسان از آن استفاده جسته است .
3 - ما يلحن فيه العامة ، ابوعبيده معمر بن مثنى ( ت 208 ) .
4 - ما يلحن فيه العامة ، عبد الملك بن قريب ( ت 213 ) . از موادّ كتاب تثقيف اللسان ابن جوزي بوده وبدست ما نرسيده است .
5 - ما خالفت فيه العامة لغات العرب ، أبو عبيد قاسم بن سلام ( ت 224 ) ، از منابع ابن منظور افريقى است كه در لسان العرب از آن بهره برده ، واثرى از آن بجاى نمانده است .
6 - ما يلحن فيه العامة ، أبو نصر أحمد بن حاتم باهلى ( ت 231 ) .
هامش
( 1 ) . در اين كتابها گاهى به لحنهاى خاصه نيز اشاره شده است ، يعنى اشتباهاتى كه خواص بجهت عدم توجه يا آگاهى ، بدان دچار شده است . بعضي از كتابها نيز فقط دربارهء اشتباهات خواص نگاشته شده است ، واز موضوع گفتار ما خارج است ، وفقط به دو نمونه از آن اشاره مىرود :
1 - « درة الغواص في أوهام الخواص » ، أبو محمد قاسم بن علي حريرى . ( چاپ بغداد ، مكتبة المثنى )
2 - « الجاسوس على القاموس » تأليف احمد فارس شدياق . ( چاپ قسطنطنيه ، مطبعة الجوائب ، 1299 ) . البتة اشكالات شدياق بر فيروزآبادى از جهات مختلف است از جمله : جهات صرفى ، أدبي ، اشتباه در مواد اصلى كلمات وجابجا نقل كردن آنها ، وجوه اشتقاق وفقه اللغة وجز آن .
( 2 ) . البتة در اين مقال از ذكر كتابهايى كه دربارهء تصحيفات لغوى يا روايى ( حديثي ) نگاشته شده خوددارى كرديم ، چرا كه خود بحثي مفصل ومستقل مىطلبد . لازم به ذكر است : كتاب « إزالة الأوهام » كه به معرفى آن پرداختهايم ، در بسيارى از أبحاث آن ، به تصحيفات محدثين يا تصحيفات عامه در الفاظى كه از محدثان منقول است ، اشاره دارد .
( 3 ) . تحقيق عبد العزيز ميمنى ، نشر المطبعة السلفية ، قاهره ، سال 1344 ضمن مجموعهاى تحت عنوان « ثلاث رسائل » .