از فهرست كه برحسب حروف اول و دوم و سوم نام و نام پدر و نام جد ترتيب يافته بود ، به وسيلهء ا . سبرنجر و مولى عبد الحق در هندوستان تصحيح شده و به چاپ رسيده بود . علامهء بزرگوار شيخ آقا بزرگ تهرانى ، مؤلف كتاب الذريعه ، اين نسخه را ديده و خصوصياتى از آن را در كتاب ذريعه ( ج 16 ، ص 384 ) نقل كرده است و آقاى سيد محمد صادق بحر العلوم در مقدمهء كتاب رجال طوسى ( ص 69 ) آن را به نقص و پرغلطى و بدچاپى موصوف نموده است .
مصحح فاضل نامبرده از قول علامهء تهرانى شرحى در مورد چاپ ديگرى از الفهرست نيز در مقدمهء كتاب رجال نقل كرده كه خلاصهء آن چنين است : « سالها قبل ( در حدود سال 1315 قمرى ) در تهران نسخهاى از الفهرست را در كتابخانهء عالم بزرگ ، حاج ميرزا ابو الفضل تهرانى ، ديدم . اين نسخه در ليدن به طبع رسيده و از لحاظ اتقان و نيكويى چاپ كاملا گرانبها و جالب بود . پس از آنكه به زحمت زياد شرح آخر آن را كه به زبان لاتين نگارش يافته بود به ترجمه رسانيديم ، معلوم شد كه ناشر كوشش فراوانى در مقابلهء نسخهها و دقت در تصحيح به كار برده است و هماكنون نسخهاى كه در آن تاريخ به خط خود از آن برداشتهام با همان خط و كاغذ موجود است » . جاى شگفتى است كه علامهء تهرانى با اعجابى كه از اين نسخه داشته در كتاب ذريعه ، ذيل نام الفهرست ، مطلقا از آن يادى نكرده و به گزارهء چاپ هند بسنده كرده است . آيا بدين قرينه و هم به قرينهء
چهار كتاب اصلى علم رجال ( فارسي ) — صفحة 55
مساهمون: السيد الخامنئي
ص٥٥