منتها اين روايت مىتواند اطلاق و كليت آيه را مقيد ساخته و استثنايى بر آن وارد سازد و وصيت نمودن به پدر و مادر را به موردى اختصاص دهد كه به جهت مانعى نمىتوانند ارث ببرند و همين طور وصيت به قوم و خويش را به كسانى تخصيص دهد كه ارث ندارند .
نتيجه :
از همه آنچه گفته شد ، چنين برمىآيد ، همانطور كه آيات قبلى نسخ نشده و حكمى كه از آن استفاده مىشود ، مانند احكام آيات گذشته ثابت و پا بر جا است . در اين جا لازم است به اين نكته نيز توجه نمود كه « كتابت » به معناى قضا و تقدير و حكم حتمى است ، چنان كه خداوند مىفرمايد :
« كَتَبَ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَهءَ » . ( 6 / 12 )
« خداوند رحمت را بر خود حتم و لازم نموده است . » « 1 »
پس ، در آيه وصيت كه خداوند مىفرمايد : « بر شما نوشته شده است » يعنى بر شما حكم حتمى داديم و تقدير كرديم كه براى خويشاوندان و پدر و مادر وصيت كنيد و به مقتضاى اين آيه وصيت نمودن نسبت به والدين و قوم و خويش واجب است ، ولى سيره و روش قطعى مسلمانان و رواياتى كه از ائمه نقل شده و نيز اجماع فقها كه در هر زمان بوده است ، رخصت و عدم وجوب را ثابت مىكند .
و با در نظر گرفتن چنين رخصتى آنچه از اين آيه به دست مىآيد اين است كه بر انسان ، مستحب مؤكّد است كه براى پدر و مادر و خويشاوندان وصيت كند و برگشت « كتابت » در اين آيه به قضا و حكم به معناى مطلق تشريع و مشروعيت آن است ، نه به معناى تشريع الزامى و اجبارى .
هامش
( 1 ) . سورهء انعام ، آيهء 12 .