در صفحات گذشته هم توضيح داديم كه آيات اول سورهء حمد ، حمد و سپاس را به ذات اقدس پروردگار منحصر مىكند . از اين جهت كه داراى كمال ذاتى و داراى ربوبيت ، رحمت ، سلطنت ، قدرت است و مالك روز پاداش و مجازات مىباشد . بنابراين در خود همين آيات هم يك نوع اشاره به منشأ و انگيزههاى مختلف عبادت و پرستش خداوند وجود دارد .
خلاصه : از آنچه گفته شد ، به طور خلاصه چنين برمىآيد كه عبادت و پرستش يا از اينجا سرچشمه مىگيرد كه پرستش كننده ، كمال معبود و استحقاق و سزاوار بودن او را براى عبادت و پرستش درك مىكند و او را بر اين اساس مىپرستد ، اين نوع عبادت همان عبادت احرار و آزاد مردان است كه بدون توجه به جلب منفعتى و با دفع ضررى به عبادت و پرستش خدا مىپردازند .
و يا از اينجا ناشى مىشود كه عبادت كننده ، نعمت و احسان معبود را درك نموده و چشم طمع بر انعام و بذل و بخششها او دوخته است و اين نوع عبادت ، همان عبادت تجار و يا اشخاص مزدبگير است كه براى سود و پاداش ، كارى را انجام مىدهند .
و گاهى نيز عبادت از اينجا ناشى مىشود كه انسان به سطوت و قهر و غضب خدا پى برده و ترس و مجازات تمرد و غفلت ، او را به عبادت وا مىدارد و اين نوع عبادت ، عبادت بردگان و بندگان است كه معمولًا ترس از عقاب و عتاب مولا ، آنان را به كار و عمل نيك وامىدارد .
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 813
مساهمون: السيد الخوئي
ص٨١٣