رحمت است ، در آغاز اين سوره كه نشانه خشم خداست ، مناسبت نداشته ، مخصوصاً آن جا كه نام خدا با صفت رحمان و رحيم متصف باشد . « 1 »
خلاصهء گفتار اينكه : خداوند متعال كتاب تدوينى خود ( قرآن ) را با نام خود شروع فرموده است ، چنان كه كتاب تكوينيش را با بزرگترين و كاملترين اسمش كه نور پيامبر گرامى و وجود معنوى وى مىباشد ، شروع نموده و آن را پيش از ساير موجودات جهان هستى آفريده است .
توضيح اين معنى ، بدين گونه است كه : اسم آن را مىگويند كه به ذات و وجود واقعى چيزى دلالت كند . با در نظر گرفتن اين معنا ، اسماء و نامهاى خداوند بر دو گونه است : تكوينى و جعلى .
الفاظى را اسماء جعلى خداوند مىگويند كه از حروفى چند ساخته شدهاند تا به ذات اقدس و يا به يكى از صفات جمال و جلال او دلالت كنند .
و اما اسماء تكوينى همان موجودات و آفريدههايى هستند كه با وجود و هستى خويش به وجود خالقشان و به توحيد و عظمت او دلالت مىكنند و شهادت مىدهند ، چنان كه در قرآن مجيد آمده است :
1 - « أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَىْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ » . ( سورهء طور / 35 )
2 - « لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَهءٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ » . ( سورهء انبياء / 22 )
1 - « يا آنها از هيچ آفريده شدهاند يا خود خالق خويشند ؟ ! »
2 - « اگر در زمين و آسمان جز الله ، خدايان ديگرى بود ، فساد در آنها ايجاد مىشد »
هامش
( 1 ) . ابن عباس نقل مىكند كه از اميرمؤمنان پرسيدم : چرا در سورهء برائت ، بسم الله نوشته نشده است ؟ فرمود : بسم الله نشانه امن و رحمت است و اين سوره به منظور برداشتن امن از مشركين نازل شده است . مستدرك 2 / 330 .