صفات ذاتى و صفات فعلى خداوند
تفاوت صفات ذاتى خداوند با صفات فعلى او در اين است كه :
« صفات ذاتى » همان اوصافى را مىگويند كه هميشه ذات اقدس خداوندى با آنها متصف بوده و هيچ وقت از آن اوصاف ، خالى و عارى نمىباشد و هرگز با ضد آن اوصاف متصف نمىشود مانند علم ، قدرت و حيات زيرا خداوند هميشه داراى علم ، قدرت و حيات بوده و خواهد بود و محال است كه يك وقت داراى اين اوصاف نباشد و محال است با ضد اين صفات يعنى با جهل ، عجز و امثال آن متصّف شود .
« صفات فعلى » صفاتى را مىگويند كه خداوند گاهى اين صفات را داراست گاهى نقيض يا ضد آن را يعنى ممكن است خداوند در يك وقت يا در موردى بهاين وصف متصف شود و در وقت ديگر و يا در مورد ديگر با نقيض و ضد آن مانند آفريدن و روزى دادن زيرا اين درست است كه بگوييم : خداوند فلان موجود را آفريد و فلان موجود را نيافريد و به فلان شخص فرزند داد ولى ثروت نداد .
با اين بيان به خوبى روشن مىشود كه تكلم يكى از صفات فعلى خداوند است نه از صفات ذاتى او زيرا مىتوان گفتكه خداوند با موسى تكلم نمود ولى با فرعون تكلم ننمود و صحيح است كه بگوييم خداوند در كوه طور با موسى تكلم كرد ولى در درياى نيل با او تكلم نكرد .
كلام نفسى چيست ؟
اشعرىها بدين موضوع اتفاق دارند كه غير از كلام لفظى معمولى يك نوع كلام ديگر نيز وجود دارد و اين كلام را
« كلام نفسى » ناميدهاند و آن گاه در ميان خود اختلاف نمودهاند كه آيا كلام نفسى مدلول و معناى همان « كلام لفظى » است و يا غير آن است و در ميان آن دو كلام ارتباط نيست ؟
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 707
مساهمون: السيد الخوئي
ص٧٠٧