تحريف قرآن در دورانهاى بعد
سومين احتمال دربارهء تحريف قرآن اين است كه شايد گروهى چنين خيال كنند كه قرآن پس از دوران حكومت خلفاى سهگانه بهوسيلهء افراد ديگر تحريف شده است ولى تا آنجايى كه ما اطلاع داريم كسى اين احتمال را نداده چنين پندار و ادعايى نكرده است .
آرى ، تنها چيزى كه در اينجا به برخى از طرفداران تحريف نسبت داده شده ، اين است كه او مىگويد : « حجاج بن يوسف » قيام نمود و قسمتى از آيات قرآن را كه در انتقاد از بنىاميه نازل شده بود ، از بين برد و بهجاى آنها آيات ديگرى را بر قرآن افزود و قرآنها طبق دستور وى با همان سبك و روش نگارش يافت و به شهرهاى بزرگ مانند : مكه ، مدينه ، مصر ، شام ، كوفه و بصره ارسال شد و قرآنهاى ديگر جمعآورى گرديد و حتى يك جلد از آنها هم در دست مردم باقى نماند و قرآنهاى موجود از روى همان قرآنهايى كه به دستور « حجاج » نوشته شده بود ، بهوجود آمده است . « 1 »
اين بود خلاصهء نظريهء تحريف قرآن پس از دوران خلفا كه به هذيان و ياوهگويى اشخاص مريض يا سخن اطفال و ديوانگان شباهت بيشترى دارد تا به
هامش
( 1 ) . مناهج العرفان ، 257 .