پاسخ :
پاسخ اين اشكال اين است كه : « يوم » در لغت عرب گاهى به روز و به فاصلهء طلوع و غروب آفتاب گفته مىشود ، « ليل » هم بهمعناى شب و مقابل روز استعمال مىگردد ، چنانچه خداوند متعال مىفرمايد :
« سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَهءَ أَيَّامٍ حُسُوماً » . ( سورهء حاقه / 7 )
« [ خداوند ] آن تندباد بنيان كن را هفت شب و هشت روز پى در پى بر آنها مسلط ساخت . »
در اين آيه « يوم » و « ليل » مقابل هم به كار رفتهاند . گاهى هم « يوم » در مجموع روز و شب به كار برده مىشود ؛ مانند :
« و تَمَتَّعُوا فِى دَارِكُمْ ثَلَاثَهءَ أَيَّامٍ » . ( سورهء هود / 65 )
« در خانههايتان سه روز ( سه شبانهروز ) بهرهمند شويد . »
چنانچه لفظ « ليل » گاهى اطلاق مىشود بر شب و ساعتهايى كه خورشيد در افق پنهان است ؛ مانند آيههاى :
1 . « وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى » . ( سورهء ليل / 1 )
2 . « سَبْعَ لَيَالٍ وَ ثَمَانِيَهءَ أَيَّامٍ حُسُوماً » . ( سورهء حاقه / 7 )
1 . « سوگند به شب به هنگامىكه مىپوشاند . »
2 . « بر آنان باد را هفت شب و روز پى در پى مسلط گردانيد . »
و گاهى هم « ليل » بر شب با روز آن اطلاق مىشود ، مانند :
« وَ إِذْ وَاعَدْنَا مُوسى أَرْبَعِينَ لَيْلَهءً » . ( سورهء بقره / 51 )
« بهياد آر موقعى را كه به موسى چهل شب ( شب و روز متوالى ) وعده داديم . »
ملاحظه مىكنيد كه در آيهء اول « يوم » بهمعناى مجموع روز و شب و در آيه دوم هم « ليل » بهمعناى يك شبانهروز كامل استعمال گرديده است .
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 151
مساهمون: السيد الخوئي
ص١٥١