حفظ و ضبط علم و آگاهى و خوش فهمى و بلاغت و پژوهش و گستردگى دانش و ديگر فضائل سودمند و نيكويىهاى مفيد ، در مىيابد . « 1 »
3 . سبكى
: وى صاحب تاريخ شام در بيش از هشتاد جلد است . او در اين كتاب از مطالبى پرده برداشته است كه ديگران آنها را پوشيده نمىداشتند ؛ ليكن از نگارش آنها ناتوان بودهاند . هر كه اين كتاب را بخواند ، در خواهد يافت كه اين امام به چه مرتبتى رسيد كه خوشهء پروين را در بلندى اندك شمرد و در اوجگيرى به ماه شب چهارده ، راضى نشد . ديگر آثار وى عبارتاند از : « الأطراف » ، « تبيين كذب المفتري فيما نسب إلى إلامام أبيالحسن الأشعريّ » و ديگر نوشتهها و مستندسازيها و فوايدى كه حافظان سخت بدانها نيازمندند و مجالسى املا شده از حافظه كه اگر بخارى در آن حضور مىيافت ، سر تعظيم فرود مىآورد و مسلم تسليم مطالب آنها مىشد و از آن مجالس ، پاى بيرون نمىنهاد مگر آنكه در سفر براى حضور دوباره در آنها شتران نه سالهء تيزرو به كار مىگرفت . « 2 »
اشكال و پاسخ - 11
يادآورى سخن دهلوى : « با دانستن حال اين كتابها - كه نويسندگانشان نيز بدان تصريح كردهاند - چگونه احتجاج بدين احاديث رواست ؟ »
ما هرگز به سخنى كه دهلوى به نويسندگان اين كتابها نسبت داده ، دست نيافتيم و از ديگر دانشمندان سنّى هم كلامى كه در بر دارندهء ادّعاى او باشد ، پيدا نكرديم ؛ بلكه بر عكس پندار وى ، مشاهده كرديم كه دانشمندان « الفردوس » و « تاريخ بغداد » و « تاريخ دمشق » را ستودهاند و به اخبار اين كتابها استدلال و بدانها تكيه كردهاند .
حتّى ديديم كه خود دهلوى در « بستان المحدّثين » آثار خطيب را به نيكى توصيف و در « التحفة » به روايات ديلمى و ابن عساكر استناد كرده است . با اين وصف ، چرا روا
هامش
( 1 ) . مرآت الجنان 3 / 393 .
( 2 ) . طبقات الشافعيّه 7 / 251 .