همانند ساخته است . »
شرح حال امير
1 . حفظى شافعى
: فرزندان امام متوكّل دانشمندانى نقّاد و در شمار نيكان بودند .
بزرگترين آنان ، پسرش ، امام المؤيّد باللَّه ، محمّد بن اسماعيل است . وى كتب حديث را بخواند و در دانش آن بر همگنان پيشى گرفت . او در زهد و ورع پيشوا بود و سنّى و شيعه باورش داشتند . از سرشناسان خاندان امام ، مجتهد شهير و محدّث كبير و چراغ نورانى ، امير محمّد بن اسماعيل ، تكيهگاه [ مردم ] شهرها و زندهكنندهء دين در سرزمينهاست . وى بيش از صد كتاب نگاشت . امير محمّد به هيچ مذهبى منسوب نبود ؛ بلكه مذهبش حديث بود . « 1 »
2 . شوكانى
: پيشواى بزرگ ، مجتهد مطلق ، نويسندهء كتابهاى پرشمار ، امير محمّد صنعانى . . . در همهء دانشها بر ديگران پيشى گرفت و سرآمد اقران شد و يگانهء دانشمندان سرزمين يمن گشت . وى اجتهاد را آشكار ساخت و به ادلّه عمل كرد و از تقليد گريخت و آراى فقهى بى دليل را ناروا شمرد . در مجموع ، او در شمار دانشمندانى است كه آموزههاى دين را نو و زنده كردند . « 2 »
3 . قنوجى
: او امام كبير و محدّث اصولى و متكّلم نامى ، امير محمّد صنعانى است . وى كتابهاى حديث را خواند و در دانش بدانها از همگان پيش افتاد . او سرورى ارجمند و در بىرغبتى به دنيا و پرهيزگارى ، پيشواى مردمان بود و دانشى بسيار داشت . امير محمّد در سرودن شعر بسيار توانا بود . وى همچنين به مرتبهء اجتهاد مطلق رسيد بدانسان كه از هيچيك از صاحبان مذاهب ، تقليد نمىكرد ؛ چرا كه خود پيشوايى بىنقص و كامل بود . « 3 »
هامش
( 1 ) . ذخيرة المآل ، مخطوط .
( 2 ) . البدر الطالع 2 / 133 .
( 3 ) . ابجد العلوم ، التاج المكلّل .