آن ، زندگىنامهء گروهى از فرمانروايان و واليان و قاضيان و خطيبان و پيشوايان و مؤذّنان و جماعتى از دانشمندان و راويان حديث آن سامان را به همراه نام كسانى كه در آن شهر زيستهاند و يا در آن زمين چشم از گيتى فروبستهاند يا اثرى از خود در مكّه و سرزمينهايى كه بعدها به آن افزودهشد ، بر جاى نهادهاند ، نقل كرد . وى اين كتاب را به ترتيب الفبايى ، تنظيم و سپس مختصر كرد . نيز بر « سير النبلاء » و « التقييد » ( اثر ابن نقطه ) مطالبى افزود و كتابهايى دربارهء « الآخريّات » - كه پيشنويس بيشترش را آماده كرد - و اذكار و ادعيه و مناسك حجّ بر اساس فقه شافعى و مالكى ، نوشت و « حياة الحيوان » دميرى را خلاصه كرد و اسناد روايات چهل حديثى را كه پيشتر گردآورده بود ، به همراه فهرستى استخراج نمود . فاسى برخى از كتابهاى حديث استاتيدش را نيز مستندسازى كرد . « 1 »
سيوطى دربارهء فاسى مىنويسد :
حافظ ابوالطيّب ، تقىّالدين محمّد بن احمد بن على بن عبدالرحمنِ شريف مكّى ، در سال 775 زاده شد و ابوبكر بن احمدِ محبّ و ابراهيم بن سلار به وى اجازهء روايت دادند . فاسى براى آموختن دانش ، سفر كرد و از همگنان خود پيش افتاد و چند كتاب حديث نگاشت و شيخ زينالدين عراقى به او اجازه داد تا بر ديگران حديث بخواند . وى درس گفت و فتوا داد و كتابهايى به نگارش درآورد - كه تاريخ مكّه در شمار آنهاست - و در مكّه ، عهدهدار قضاوت بر پايهء فقه مالكى شد .
وى در ماه شوّال سال 832 در گذشت . ابن حجر دربارهاش مىگويد : در حجاز ، مانند او بر جاى نماند . « 2 »
8 . سيّد شهابالدين احمد
: اصحاب دانش و عرفان در گذشت قرون و اعصار ، همواره در سايهء دوستى على بن ابىطالب بودهاند و صاحبان حقيقت و يقين در همهء شهرها و سرزمينها به دوستى خالصانه با او ، افتخار كردهاند و مدايح و مناقبش
هامش
( 1 ) . الضوء اللّامع لاهل القرن التاسع 7 / 18 .
( 2 ) . طبقات الحفّاظ / 549 .