عبدالرحمن بن منده و برادرش عبدالوهّاب و ابوالخير محمّد بن احمد و ابومنصور محمّد بن سكرويه و ابوبكر محمّد بن حسن بن محمّد بن سليم و ابوعبداللَّه ثقفىِ رئيس و ابومطيع محمّد بن عبدالواحد مصرى و گروه بىشمار ديگرى از او روايت كردهاند . « المستخرج على صحيح البخارى » از كارهاى اوست . وى به اين فن شناخت كامل داشت و با راويان حديث ، آشنا و بسيار پرتوان و نيكو نگارش بود . در سال 323 زاده شد و در بيست و سوم يا بيست و چهارم رمضان سال 410 در گذشت . عالىترين اسنادها از او در « الثقفيّات » « 1 » و كتابهاى ديگر ، آمده است . « 2 »
2 . ابن قيّم
( پس از ذكر حديثى مىنويسد ) : اين حديثى بزرگ و باشكوه است .
شكوه و استوارى و بزرگى آن فرياد مىزنند كه از مشكات نبوّت برآمده است .
آشنايى با اين حديث ، جز از طريق روايت عبدالرحمن بن مغيرة بن عبدالرحمن مدنى - كه آن را از ابراهيم بن ضمرهء زبيرى نقل مىكند - ممكن نيست . عبدالرحمن و ابراهيم از بزرگان مردم مدينه و از راويان ثقهاى هستند كه در صحّت حديث ، به نقل ايشان احتجاج مىشود . امام اهل حديث ، محمّد بن اسماعيل بخارى ، به روايات اين دو احتجاج كرده است . نيز پيشوايان اهل سنّت اين حديث را در كتابهايشان آورده و پذيرفتهاند و در برابر آن تسيلم و خاضع شدهاند و هيچ يك از آنها بر متن و زنجيرهء راويان آن ، خردهاى نگرفته است . كسانى كه اين حديث را روايت كردهاند ، عبارتاند از :
- امام ، فرزند امام ، ابوعبدالرحمن ، عبداللَّه بن احمد بن حنبل ، در مسند پدرش و در كتاب « السنّة » ؛
- فاضل جليل ، ابوبكر ، احمد بن عمرو بن عاصم نبيل ، در كتاب « السنّة » ؛
- حافظ ابواحمد ، محمّد بن احمد بن ابراهيم بن سليمان عسّال ، در كتاب « المعرفة » ؛
هامش
( 1 ) . كتابى است از حافظ قاسم بن فضل ثقفى اصفهانى ( 489 ) . ( كشف الظنون 1 / 522 و 586 ) ( مترجم )
( 2 ) . تذكرة الحفّاظ 3 / 238 .