باعث هلاكت و رضايت نفسانى مىگردد ، حتى گمان مىكند كه از عبادتكنندگان پيشى گرفته و در عبادت ، خود را از حد تقصير بيرون مىبيند و از من دور مىشود در صورتى كه گمان مىكند به من نزديك شده است . از طريق ديگر صاحب جواهر جملهاى زياده بر اين روايت بعنوان تتمه آن آورده است . پس عملكنندگان بر اعمالى كه انجام مىدهند تكيه نكنند ، زيرا اگر بكوشند و خودشان را در زحمت اندازند و عمرهاشان را در عبادت فنا كنند ، از مقصرين محسوب مىشوند و به مقصودشان كه كرامت و متنعم شدن در بهشت و درجه بلند در دارين است دست نمىيابند ولى به رحمت من ( نه از اعمال خود ) بايد دست پيدا كنند و به فضل من اميد ببندند و به حسن ظن به من مطمئن شوند و آرام گيرند ، زيرا رحمت من ايشان را در مىيابد و به رضوان و مغفرت من مىرساند و لباس عفو به ايشان مىپوشاند زيرا من خداى رحمان و رحيم هستم و به همين اسم ناميده شدم ، و از امام باقر ( ع ) منقول است كه خداى سبحان مىفرمايد : كسى از بندگان مؤمن من از من اطاعتى را مىخواهد من او را به خاطر ترس از عجبش از آن طاعت باز مىدارم . و مسيح ( ع ) فرمود : اى جمع حواريين : چه چراغهايى كه باد خاموششان كرد و چه عابدهايى كه عجب خرابشان كرد . و بدان كه حقيقت عجب آن است كه عمل را بزرگ بشمارد و زيادش بداند و به آن مسرور شود . ( 64 )
اشكال
: اگر كسى از طاعت خوشحال و مبتهج گردد ، ولى آن را بزرگ نشمارد ، بلكه از انجامش خوشحال شود و عمل بيشتر را دوست بدارد و هيچ انسانى از اين خوشحالى و سرور جدا نيست زيرا وقتى شبانگاه برخيزد و يا روزى روزه بگيرد و يا به مقامى بزرگ دست پيدا كند و يا به انجام دعا و عبادتى موفق شود ناچار خوشحال مىشود آيا اين اعجابى است كه عمل را باطل مىكند و او را به جمع عجبكنندگان مىكشاند .
جواب :
عجب ابتهاج به عمل صالح و ناز كردن به عمل و بزرگ دانستن آن است و با آن خود را در مرز تقصير بيرون ببيند و اين هلاكش مىكند و عمل را از كفه حسنات به كفه سيئات مىآورد و از درجات بلند به دركات پست جهنم مىكشاند . سعيد بن ابى خلف از امام صادق عليه السلام روايت كرد كه فرمود : بكوشش و عمل سفارش مىكنم و اينكه خود را از مرز مقصر بودن در عبادت خدا و اطاعت او بيرون ببينى ، زيرا كسى نمىتواند خداى تعالى را آن طور كه سزاوار است اطاعت كند و اما خوشحالى با فروتنى در نزد خداى جل جلاله و شكر بر توفيق عبادت و طلب