وتَجَمُّلًا في فاقَةٍ ، وصَبراً في شِدَّةٍ ، وطَلَباً في حَلالٍ ، ونَشاطاً في هُدىً ، وتَحَرُّجاً عَن طَمَعٍ . يَعمَلُ الأعمالَ الصّالِحَةَ وهُو على وَجَلٍ ، يُمسي وَهَمُّهُ الشُّكرُ ، ويُصبِحُ وَهَمُّهُ الذِّكرُ ، يَبِيتُ حَذِراً ، ويُصبِحُ فَرِحاً ؛ حَذِراً لِما حُذِّرَ مِن الغَفلَةِ ، وفَرِحاً بما أصابَ مِن الفَضلِ والرَّحمَةِ .
إن استَصعَبَت علَيهِ نَفسُهُ فيما تَكرَهُ لَم يُعْطِها سُؤلَها فيما تُحِبُّ . قُرَّةُ عَينِهِ فِيما لا يَزولُ ، وزَهادَتُهُ فِيما لا يَبقى ، يَمزُجُ الحِلمَ بِالعِلمِ والقَولَ بِالعَمَلِ . تَراهُ قَريباً أمَلُهُ ، قَليلًا زَلَلُهُ ، خاشِعاً قَلبُهُ ، قانِعَةً نَفسُهُ ، مَنزوراً أكلُهُ ، سَهلًا أمرُهُ ، حَريزاً دِينُهُ ، مَيِّتَةً شَهوَتُهُ ، مَكظوماً غَيظُهُ ، الخَيرُ مِنهُ مَأمولٌ ، والشَّرُّ مِنهُ مَأمونٌ .
إن كانَ في الغافِلينَ كُتِبَ في الذّاكِرينَ وإن كانَ في الذّاكِرينَ ، لَم يُكتَبْ مِن الغافِلينَ ، يَعفُو عَمَّن ظَلَمَهُ ، ويُعطي مَن حَرَمَهُ ، ويَصِلُ مَن قَطَعَهُ ، بَعيداً فُحشُهُ ، لَيِّناً قَولُهُ ، غائباً مُنكَرُهُ ، حاضِراً مَعروفُهُ ، مُقبِلًا خَيرُهُ ، مُدبِراً شَرُّهُ .
في الزَّلازلِ وَقورٌ ، وفي المَكارِهِ
شرح
سختىها شكيباست ، در طلبِ حلال است ، در پيمودن راه راست بانشاط است واز طمع وحرص به دور مىباشد ، در حالي كه اعمال نيك انجام مىدهد ترسان ونگران است ، روز را با اهتمام به شكر [ حق ] به شب مىرساند ، وشب را در حالي به صبح مىرساند كه همّ وغمش ياد خداست ، شب را با ترس وحذر مىگذراند وروز را با شادى وخوشحالى ؛ ترس وحذر از غفلتى كه از آن برحذر داشته شده است وشادى وخوشحالى به خاطر فضل ورحمتي كه به أو رسيده است .
اگر نفْسش در آنچه وى دوست ندارد سركشى ونافرمانى كند ، أو نيز شهوتهاى نفْس خود را بر آورده نمىسازد ، شادى ودلخوشى أو به چيزى است كه زوال نمىپذيرد ( آخرت ) وبىرغبتى أو به چيزى است كه باقي وپايدار نمىماند ( دنيا ) بردبارى را با دانش وگفتار را با كردار آميخته است . أو را مىبينى كه آرزويش كوتاه ولغزشش اندك ودلش خاشع ونَفْسش قانع وخوراكش كم وكأرش آسان ودينش محفوظ وشهوتش مرده وخشمش فروخورده است ، به خيرش اميد مىرود وشرّش به كسى نمىرسد .
اگر ميان مردم غافل باشد از يادآوران [ ياد خدا ] نوشته مىشود واگر ميان يادكنندگان باشد از غافلان قلمداد نشود . از كسى كه به أو ستم كرده است ، گذشت مىكند وبه كسى كه از أو مضايقه كرده است عطا مىكند وبا آنكه از أو بريده است ، پيوند برقرار مىسازد ، از زشتگويى بدور است وگفتارش نرم وملايم ، كار ناپسند از أو ديده نمىشود وكار پسنديدهاش حاضر وآماده است ، خيرش