البَلاءِ كالّتي نُزِّلَت في الرَّخاءِ ، ولَولا الأجَلُ الّذي كَتَبَ اللَّهُ علَيهم لَم تَستَقِرَّ أرواحُهُم في أجسادِهِم طَرفَةَ عَينٍ ؛ شَوقاً إلَى الثَّوابِ ، وخَوفاً مِن العِقابِ .
عَظُمَ الخالِقُ في أنفُسِهِم فصَغُرَ ما دُونَهُ في أعيُنِهِم ، فَهُم والجَنَّةُ كَمَن قَد رَآها فَهُم فِيها مُنَعَّمونَ ، وهُم والنّارُ كَمَن قَد رآها فَهُم فِيها مُعَذَّبونَ . قُلوبُهُم مَحزونَةٌ ، وشُرورُهُم مَأمونَةٌ ، وأجسادُهُم نَحيفَةٌ ، وحاجاتُهُم خَفيفَةٌ ، وأنفُسُهُم عَفيفَةٌ ، صَبَروا أيّاماً قَصيرَةً أعقَبَتهُم راحَةً طَويلَةً ، تِجارَةٌ مُربِحَةٌ يَسَّرَها لَهُم رَبُّهم . أرادَتهُمُ الدُّنيا فلَم يُريدوها ، وأسَرَتهُم فَفَدَوا أنفُسَهُم مِنها .
أمّا اللّيلُ فَصافُّونَ أقدامَهُم ، تالِينَ لأِجزاءِ القُرآنِ ، يُرَتِّلونَها تَرتيلًا ، يُحَزِّنونَ بهِ أنفُسَهُم ، ويَستَثيرونَ بهِ دَواءَ دائهِم ، فإذا مَرُّوا بآيَةٍ فيها تَشويقٌ رَكَنوا إلَيها طَمَعاً ، وتَطَلَّعَت نُفوسُهُم إلَيها شَوقاً ، وظَنُّوا أنّها نُصْبَ أعيُنِهِم ، وإذا مَرُّوا بآيَةٍ فيها تَخويفٌ أصغَوا إلَيها مَسامِعَ قُلوبِهِم ، وظَنُّوا أنّ زَفيرَ جَهَنَّمَ وشَهيقَها في اصولِ آذانِهِم ، فَهُم
شرح
گرفتارى همان گونهاند كه در خوشى وآسايش واگر نبود مهلت واجلى كه خداوند برايشان رقم زده است ، از شوق به پاداش وترس از كيفر ، لحظهاى جانهايشان در پيكرهايشان قرار نمىگرفت .
آفريدگار در جانهاى آنان بزرگ است واز اين رو هر چه جز اوست در چشمهايشان خرد وحقير مىباشد . بهشت را آنچنان باور دارند كه گويى آن را مىبينند وهماكنون از نعمتهايش برخوردارند ودوزخ را چنان باور دارند كه انگار آن را مشاهده مىكنند وهماينك در آن معذّبند . دلهايشان اندوهگين است وشرّشان به كسى نمىرسد .
پيكرهايشان نزار است ونيازهايشان اندك وجانهايشان عفيف . اين چند روزهء كوتاه [ دنيا ] را با شكيبايى به سر مىبرند وبه دنبال آن ، آسايش جاودانى به دست مىآورند واين سوداى سودآورى است كه پروردگارشان براي آنان فرآهم ساخته است . دنيا آنان را خواست ، اما آنان دنيا را نخواستند ودنيا آنان را أسير كرد اما جان خود را از أو خريدند وخلاصش كردند .
شب هنگام برپا مىخيزند وآيات قرآن را شمرده وبا تأمّل تلاوت مىكنند وبه وسيلهء آن جانهايشان را اندوهناك مىسازند وداروى درد خود را در آن مىجويند . پس ، هرگاه به آيهاى تشويقآميز مىرسند ، به آن اميد مىبندند وبا اشتياق به آن مىنگرند وگويى پاداشى كه از آن خبر مىدهد در مقابل ديدگان آنهاست وهرگاه به آيهاى تهديدآميز بر