لِيُونُسَ مَولى عليِّ بنِ يَقطينٍ : يا يُونسُ ، لا تَتَكلَّمْ بالقَدَرِ . قالَ : إنّي لا أتَكَلَّمُ بالقَدَرِ ، ولكنْ أقولُ : لا يكونُ إلّاما أرادَ اللَّهُ وشاءَ وقَضى وقَدَّرَ ، فقالَ : ليسَ هكذا أقولُ ، ولكنْ أقولُ : لا يكونُ إلّاما شاءَ اللَّهُ وأرادَ وقَدَّرَ وقَضى . ثُمّ قالَ : أتَدري ما المَشيّةُ ؟ فقالَ : لا ، فقالَ : هَمُّهُ بالشَّيءِ ، أوَتَدري ما أرادَ ؟ قالَ : لا ، قالَ : إتمامُهُ علَى المَشيَّةِ ، فقالَ : أوَتَدري ما قَدَّرَ ؟
قالَ : لا ، قالَ : هُو الهَندَسَةُ مِن الطُّولِ والعَرضِ والبَقاءِ . ثُمّ قالَ : إنَّ اللَّهَ إذا شاءَ شَيئاً أرادَهُ ، وإذا أرادَ قَدَّرَهُ ، وإذا قَدَّرَهُ قَضاهُ ، وإذا قَضاهُ أمضاهُ ، الحديث .
وفي رواية أخرى عن يونس عنه عليه السلام قالَ : لا يكونُ إلّاما شاءَ اللَّهُ وأرادَ وقَدَّرَ وقَضى . قلتُ : فما مَعنى شاءَ ؟ قالَ : ابتِداءُ الفِعلِ ، قلتُ : فما مَعنى أرادَ ؟ قالَ : الثُّبوتُ علَيهِ . قلتُ : فما مَعنى قَدَّرَ ؟ قالَ : تَقديرُ الشيءِ مِن طُولِهِ وعَرضِهِ . قلتُ : فما مَعنى قَضى ؟ قالَ : إذا قَضى أمضى ، فذلكَ الذي لا مَرَدَّ لَهُ .
وفي التَّوحيد عن الدَّقّاقِ عن الكُلَينيِّ
شرح
نپرداز . عرض كرد : من به موضوع قدر نمىپردازم ، اما مىگويم : هيچ چيزى تحقق نمىيابد مگر آنچه كه اراده ومشيّت وقضا وقدر خدا به آن تعلّق گرفته باشد . امام فرمود :
ولى من اين طور نمىگويم ، بلكه مىگويم :
هيچ چيز تحقّق نمىيابد ، مگر آنچه كه مشيّت واراده وقَدَر وقضاى خدا به آن تعلّق گرفته باشد . سپس فرمود : آيا مىدانى مشيّت چيست ؟ عرض كرد : نه . فرمود : تصميم أو به كارى . آيا مىدانى ارادهء خدا چيست ؟ عرض كرد : نه . فرمود : كامل كردن آن چيز بر طبق مشيّت . فرمود : آيا مىدانى تقدير خدا چيست ؟ عرض كرد : نه . فرمود : اندازه دادن در درازا وپهنا ومدّت بقا . سپس فرمود : همانا خداوند هر گاه چيزى را بخواهد ، آن را اراده مىكند وهر گاه اراده كرد تقديرش مىكندوهرگاه تقديرش كرد ، قضايش را مىراند وچون قضايش را راند ، به اجرايش در مىآورد .
در روايت ديگرى از يونس از همان حضرت عليه السلام آمده است كه فرمود : هيچ چيز تحقّق نمىيابد ، مگر آنچه كه مشيّت واراده وتقدير وقضاى خدا به آن تعلّق گيرد . عرض كردم : معناى مشيّت چيست ؟ فرمود : آغاز كردن فعل . عرض كردم : معناى اراده چيست ؟
فرمود : ثبات وپايدارى بر آن . عرض كردم :
معناى تقدير چيست ؟ فرمود : اندازه دادن به طول وعرض آن . عرض كردم : قضا به چه معناست ؟ فرمود : هر گاه قضايش را براند [ وحكمش را صادر كند ] آن را به اجرا در مىآورد وهيچ چيز مانع تحقّق آن نمىشود .
در توحيد [ صدوق ] از دقّاق از كلينى از