ولا وجه لقولهم : إنّه قضى بالذنوب على معنى أنّه حكَمَ بها بين العباد ، لأنّ أحكام اللَّه تعالى حقّ ، والمعاصي منهم ، ولا لذلك فائدة ، وهو لغو باتّفاق ، فبطل قول من زعم أنّ اللَّه تعالى يقضي بالمعاصي والقبائح .
والوجه عندنا في القضاء والقدر بعد الذي بيّناه أنّ للَّهتعالى في خلقه قضاء وقدراً ، وفي أفعالهم أيضاً قضاء وقدراً معلوماً ، ويكون المراد بذلك أنّه قد قضى في أفعالهم الحسنة بالأمر بها ، وفي أفعالهم القبيحة بالنّهي عنها ، وفي أنفسهم بالخلق لها ، وفيما فعله فيهم بالإيجاد له ، والقدر منه سبحانه فيما فعله إيقاعه في حقّه وموضعه ، وفي أفعال عباده ما قضاه فيها من الأمر والنهي والثواب والعقاب ، لأنّ ذلك كلّه واقع موقعه وموضوع في مكانه لم يقع عبثاً ولم يصنع باطلًا .
فإذا فسّر القضاء في أفعال اللَّه تعالى والقدر بما شرحناه زالت الشبهة منه وثبتت الحجّة به ووضح القول فيه لذوي العقول ولم يلحقه فساد ولا اختلال .
شرح
بندگان به معصيت داورى كرده است ، اين نيز درست نيست ؛ زيرا احكام وداوريهاى خداوند متعال حق است ومعصيت ناشى از خود آنان مىباشد . بنابراين ، اين سخن آنها بىمعنا وبالاتفاق بيهوده ولغو است . پس ، بطلان پندار كساني كه معتقدند خداوند متعال به گناهان وزشتيها حكم مىكند ، روشن شد .
با توضيحاتى كه داديم ، به نظر ما معناى قضا وقدر اين است كه خداوند متعال نسبت به آفريدگان خود قضا وقدرى دارد ودر افعال آنها نيز قضا وقدرى معلوم دارد . ومقصود از آن اين است كه قضاى خدا در افعال نيك بندگان ، به « امر كردن » به اين گونه كارهاست ودر افعال زشت ايشان ، به « نهى كردن » از آنها ودر نفْسها وجانهايشان ، به « آفريدنِ » آنها ودر آنچه در ميانشان انجام مىدهد ، به « ايجاد كردن » آن چيزهاست وقدر أو در آنچه خود مىكند ، به « قرار دادن آن چيزها در جايگاه حق » آنهاست ودر افعال بندگانش ، به « آنچه دربارهء آنها حكم كرده » است ، از امر ونهى وپاداش وكيفر ؛ زيرا همهء اينها در جايگاه خود قرار دارند ونه بيهوده در آن جا قرار گرفتهاند ونه باطل ساخته شدهاند .
بنابراين ، اگر قضا در افعال خداوند متعال وقدر را با توجه به توضيحاتى كه داديم تفسير كنيم ، شبههء مربوط به اين موضوع از بين مىرود ومسأله براي افراد خردمند روشن مىشود واشكال وايرادى در آن به وجود نمىآيد .