الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنْسَأَتَهُ »
« 1 »
يَعني تعالى لمّا أنزَلنا علَيهِ المَوتَ . « 2 »
بيان :
قال الصدوق رضوان اللَّه تعالى عليه :
« اعتقادنا في القضاء والقدر قول الصادق عليه السلام لِزُرارَةَ حينَ سألَهُ فقالَ : ما تقولُ في القَضاءِ والقَدَرِ ؟ قالَ : أقولُ : إنَّ اللَّهَ عَزَّوجلَّ إذا جَمَعَ العِبادَ يَومَ القِيامَةِ سَألَهُم عَمّا عَهِدَ إلَيهِم ، ولم يَسألْهُم عَمّا قَضى علَيهِم ، والكلامُ في القَدَر مَنهيٌّ عَنهُ كما قالَ أميرُ المؤمنينَ عليه السلام لرجُلٍ قد سألَهُ عنِ القَدَرِ : فقالَ : بَحرٌ عَميقٌ فلا تَلِجْهُ ، ثمّ سألَهُ ثانيَةً فقالَ : طَريقٌ مُظلِمٌ فلا تَسلُكْهُ ، ثُمّ سألَهُ ثالثَةً فقالَ : سِرُّ اللَّهِ فلا تَتَكَلَّفْهُ .
وقالَ أميرُ المؤمنين عليه السلام في القَدَر : ألا إنَّ القَدَرَ سِرٌّ مِن سِرِّ اللَّهِ « 3 »
، وحِرزٌ مِن حِرزِ اللَّهِ ، مَرفوعٌ في حِجابِ اللَّهِ ، مَطوِيٌّ عَن خَلقِ اللَّهِ ، مَختومٌ بخاتَمِ اللَّهِ ، سابِقٌ في عِلمِ اللَّهِ ،
شرح
عَلَيْهِ الْمَوْتَ ما دَلَّهُمْ عَلى مَوْتِهِ إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنْسَأَتَهُ؛ زماني كه مرگ را بر أو فرستاديم ، چيزى أو را به مرگش راهنمايى نكرد جز موريانهاى كه عصايش را مىخورد » ، مقصود خداوند متعال اين است كه چون مرگ را بر أو فرو فرستاديم .
توضيح :
شيخ صدوق - رضوان اللَّه تعالى عليه - مىگويد : « عقيدهء ما دربارهء قضا وقدر همان فرمودهء امام صادق در پاسخ به زراره است كه پرسيد : نظرتان دربارهء قضا وقدر چيست ؟
حضرت فرمود : « معتقدم كه خداوند عزّوجلّ چون در روز قيامت بندگان را گرد آورد ، از آنچه به آنها سفارش كرده ودستور داده است باز خواستشان مىكند واز آنچه برايشان مقدّر فرموده است ، نمىپرسدشان » . از بحث وسخن گفتن دربارهء قَدَر نهى شده است ؛ چنان كه أمير المؤمنين عليه السلام به مردى كه دربارهء قَدَر از آن حضرت سؤال كرد ، فرمود : دريايى ژرف است در آن فرو مرو . آن مرد سؤالش را دوباره پرسيد . حضرت فرمود : راهى تاريك است در آن قدم مگذار . مرد بار سوم پرسيد .
حضرت فرمود : راز خداست [ براي فهميدن آن ] خودت را به زحمت مينداز . همچنين أمير المؤمنين عليه السلام دربارهء قَدَر فرمود : بدانيد كه قَدَر رازي از رازهاى خدا ودژى از دژهاى دست نيافتنى خداست كه در پس حجاب خدا قرار دارد ، از خلق خدا پوشيده است ، مُهر خدا
هامش
( 1 ) . سبأ : 14 .
( 2 ) . بحار الأنوار : 93 / 18 - 20 .
( 3 ) . في الاعتقادات للشيخ الصدوق : « سرّ من سرّ اللَّه ، وستر منستر اللَّه » . ( كما في هامش بحار الأنوار ) .