وعَقلُ التَّجرِبَةِ ، وكِلاهُما يُؤَدّي المَنفَعَةَ . « 1 »
13527 . عنه عليه السلام : العِلمُ عِلمانِ : مَطبوعٌ ومَسموعٌ ، ولا يَنفَعُ المَسموعُ إذا لَم يَكُنِ المَطبوعُ . « 2 »
13528 . عنه عليه السلام : العَقلُ وِلادَةٌ ، والعِلمُ إفادَةٌ . « 3 »
( انظر ) العلم : باب 2866 .
التجربة : باب 504 .
العقل : باب 2750 .
2753 : صِفاتُ العاقِلِ
13529 . رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : صِفَةُ العاقِلِ أن يَحلُمَ عَمَّن جَهِلَ عَلَيهِ ، ويَتَجاوَزَ عَمَّن ظَلَمَهُ ، ويَتَواضَعَ لِمَن هُوَ دونَهُ ، ويُسابِقَ مَن فَوقَهُ في طَلَبِ البِرِّ ، وإذا أرادَ أن يَتَكَلَّمَ تَدَبَّرَ ؛ فإنْ كانَ خَيراً تَكَلَّمَ فغَنِمَ ، وإن كانَ شَرّاً سَكَتَ فسَلِمَ ، وإذا عَرَضَت لَهُ فِتنَةٌ استَعصَمَ بِاللَّهِ وأمسَكَ يَدَهُ ولِسانَهُ ، وإذا رَأى فَضيلَةً انتَهَزَ بِها ، لا يُفارِقُه الحَياءُ ، ولا يَبدو مِنهُ الحِرصُ ، فتِلكَ عَشرُ خِصالٍ يُعرَفُ بِها العاقِلُ . « 4 »
13530 . الإمامُ عليٌّ عليه السلام : العاقِلُ مَن وَعَظَتهُ
شرح
آنها سود آورند .
13527 امام علي عليه السلام : علم دو گونه است : سرشتين ( ذاتي ) وشنيدنى واگر علم سرشتين نباشد علم شنيدنى سودى نمىبخشد .
13528 امام علي عليه السلام : خرد ، مادرزادى است ودانش ، به دستآوردنى .
2753 : ويژگيهاى خردمند
13529 پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : ويژگى خردمند اين است كه در برابر رفتار جاهلانهء نادان نسبت به خود بردبارى نشان مىدهد ، از كسى كه به أو ستم كرده است در مىگذرد ، در برابر فرودست خود فروتن است ، از فرادست خود در طلب نيكى پيشى مىگيرد ، چون بخواهد سخن بگويد مىانديشد ، اگر آنچه مىخواهد بگويد خوب بود مىگويد وبهرهمند مىشود واگر بد بود خاموشى مىگزيند وسالم مىماند ، هر گاه با فتنهاى روبهرو شود به خدا پناه مىبرد ودست وزبان خود را نگه مىدارد ، هر گاه فضيلتى بيند آن را غنيمت مىشمارد ، شرم وحيا از أو جدا نمىشود وآزمندى از أو سر نمىزند ؛ اينها ده خصلتند كه خردمند به آنها شناخته مىشود . 13530 امام علي عليه السلام : خردمند كسى است كههامش
( 1 ) . مطالب السؤول : 49 .
( 2 ) . نهج البلاغة : الحكمة 338 .
( 3 ) . كنز الفوائد : 1 / 56 .
( 4 ) . تحف العقول : 28 .