دارد ، در اينجا هم مىفرمايد : غريزه وخاصيت هر مادة را در موضع مستعد خود خواص ويژهء ( خاصيت شيميايى ) ايجاد مىكرد . توضيح اينكه : همانطورىكه در مورد خلقت ذرّات بنيادى مواد أولية جهان آغازين خوانديم ، ولى براي اينكه بدانيم مفاهيم جملاتى مانند « أحال الأشياء » و « ولائم بين مختلفاتها » و « غزّر غرائزها » وغيره به ايجاد وتحول ذرّات اطلاق مىشود يا نه ؟ بهتر است جهت اطمينان بازهم از كلام گهربار مولا علي عليه السّلام در خطبه 90 مدد بگيريم كه در اين زمينه پس از تشريح كامل قسمتى از تكوين مراحل ذرّات بنيادى در بند 21 مىفرمايد :
21 - « وأقام من الأشياء اودها ، ونهج حدودها ، ولاءم بقدرته بين متضادّها ، ووصل أسباب قرائنها ، وفرق أجناسا مختلفات « 1 » في الحدود والاقدار ، والغرائز والهيئات . . . » 21 - پس ناموزونيها ونقايص واعواج أشياء ( همان ذرّات ) را قائم ومتعادل گردانيد ، وحدّ وحدود وميزان آنها را اندازهگيرى كرد ومعين وهموار ساخت .
« ولائم بين بقدرته بين متضادها » وبقدرت وتوانايى خود بين آن ذرات وپاد ذرههاى گوناگون ومتضاد التيام وسازگارى بخشيد . در اينجا جمله « لاءم بين متضادها » نشانگر آن است كه هر كدام از ذرّات أولية ضد يكديگر بودند وهنگامى كه با هم برخورد مىكردند واكنش متقابل انجام مىدادند تا از انفجار برخورد آنها عناصر ديگرى به وجود آيد ولى در اين مرحله مىخواهد بين آنها ديگر انضداد واختلاف نباشد ، لذا با بكار بردن جمله « لاءم بين متضادها » مىفهماند كه خداوند متعال در ميان آنها سازش وهمجوشى بر قرار مىساخته .
« ووصل أسباب قرائنها » با برقرار ساختن همزيستى وهماهنگى أسباب وصلت وتركيب وبهم پيوستگى آنها را فرآهم ساخت ، يعنى مرتب در قبال ذرّات موجود ذرّات ديگرى را خلق وبه آن وصل وتركيب مىنمود .
هامش
( 1 ) منظور از « أجناسا مختلفات » همان أنواع گوناگون ذرات أولية وعناصر تشكيلدهنده مواد نخستين جهان آغازين است .