تفاوتى بود ، به حسب أصول كه در اين چندين سال به موجب ارصاد ، أو را حاصل آمده بود در اصلاح آن كوشيدن ؛
I
تا أصول حركات كواكب به حسب اين زمان مضبوط باشد وبه صواب نزديك آمد . چون وسط ماه
I
ومريخ وخاصهء زهره وعروض سفلين ، خاصه انحراف عطارد كه در تعديل أو ، أصحاب همهء زيجات
I
مقصر بودهاند ؛ چنان كه در مقام أو ، بعد از اين تقرير كرده شود .
وأصول حركات كواكب را بر ادوار
I
شمسي نهاد وآن را به تاريخ ملكي وخانى مقيد گردانيد . زيرا كه سالهاى اين دو تاريخ ، شمسي طبيعي است . وتاريخ
I
خانى هنوز در ميان أصحاب اين علم تمام شهرت نيافته تاريخ محدث به محاورت تاريخ
I
ملكشاهى شهرت يابد ومتداول أصحاب اين صنعت شود .
ونيز « 1 » أصول أوساط وحركات كواكب
I
در سالهائى كه پيش از تاريخ خانى بوده است بر مستخرج آسان گردد . آن گاه سالهاى شمسي طبيعي را
I
با كبايس آن ، بر وجهي مضبوط گردانيد كه هيچ كس از متقدمان ومتأخران بر آن وجه ، ضبط
I
نكرده است واگر ضبط كرده است به اين ضعيف نرسيده . ودر ديگر تواريخ ، اعمال غريب و
I
رسالات عجيب در قلم آورد . وتعديلات كواكب را بر قاعدهء رصد ايلخانى مقرر داشت نه بر قانون ارصاد قديم . در تعديلات كواكب به جهت تسهيل اعمال ، هيچ تصرف نكرد تا أصول
I
أوساط حركات كواكب ، بر قرار أصل ، محفوظ ماند . ونيز طريق تحقيق را نگاه داشته بود
I
واز تخمين وتقريب اجتناب نموده . واستخراج مواضع كواكب را در طول وعرض به طريق
I
رصد ، به آسانترين وجهي ايراد كرد تا اگر به مرور أيام ، به موجب آن كسور ضروري ، در أوساط
I
حركات ايشان ، تفاوتى ظاهر شود در اصلاح آن توانند كوشيدن .
ودر اعمال كسوف وخسوف
I
ورؤيت هلال ، اجتهاد بليغ نمود وبيان مذاهب أصحاب ارصاد ، در اين أبواب واجب دانست .
I
وآنچه به تجارب بسيار ، به صواب نزديك آمده بود بدان أشارت كرد . زيرا كه خطاى منجم در اين
I
ظاهرتر است ، به حسب ادراك مردم . ونيز نظر كردن در أحوال رؤيت هلال بر أهل اسلام ، فرض
I
عين وعين فرض است به جهت معرفت أوقات حج وصوم وديگر عبادات .
ودر تدقيق
هامش
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] نير