اما فايده در دانستن اين اعمال وجداول آن است كه اگر قرانى يا تاريخ قرانى بر ما مشتبه
I
شود استخراج آن توانيم كردن . بدان سبب كه معرفت انتها از طالع قران وجزو قران ، اصلى
I
عظيم است از أصول دلايل احكام كلى سال عالم ؛ ودانستن آن موقوف است بر شناختن تاريخ
I
وجزو قران . ليكن مبدأ تاريخ وابتداى جزو ، از قرانى مىبايد كردن كه به مسير تقويم اتفاق افتاده
I
باشد نه به مسير وسط . زيرا كه مدار احكام بر مسير تقويم است نه بر مسير وسط . واگر در حدود سالى ،
I
دو سه قران واقع شود به مسير تقويم ، آخرين قرانى را اعتبار كنيم كه از همهء عدد قرانات همان
I
مثلثه بود كه پيش از اين واقع شده است . واگر به خلاف قياس پيش از آنكه به مسير وسط عدد قرانات
I
مثلثه تمام كرده باشد به مسير تقويم قران ايشان در مثلثهء ديگر افتد ، آن را اعتبار نكنيم . بدان سبب
I
كه أهل صناعت آن را قران مسترقه مىخوانند وآن را معتبر نمىدارند واز [ ا ] عداد قرانات
I
مثلثهء ماضي نمىشمرند .
وتحقيق اين سخن آن است كه اعتبار مسير وسط در ضبط قرانات همچنان است
I
كه استعمال امر أوسط در ضبط أيام شهور عربى ؛ يعنى عدد قرانات را در مثلثات به حسب
I
مسير وسط ، نگاه مىبايد داشتن واعتبار آن را در تاريخ وجزو به مسير تقويم كردن . واگرچه هر يكى
I
در سالى ديگر افتد در بعضي أوقات چنان كه شرح آن داده شود . وآن چنان است كه اگر قرانى
I
بر ما مشتبه شود وندانيم كه چندم قران است از قرانات آن مثلثه كه در اوست واز افراد
I
كدام قرانات است از آن أنواع كه پيش از اين بيان كردهايم ، طريق معرفت آن چنان است
I
كه در حدود زمان وقوع آن قران جزو آن قران را به مسير وسط استخراج كنيم به احتياط
I
تمام . آن گاه نظر كنيم در جدول مثلثهء آن قران اگر مثل آن جزو يافت شود بعينه ، پس مطلوب
I
آن باشد از آنجا عدد وقوع قرانات دانسته شود . واگر مثل آن در جدول يافت نشود ،
I
استخراج آن به حساب بايد كردن . چنان كه بعد ما بين القرانين را كه ذكر رفته است از آن جزو