يك روزهء خاصهء هر يك از آن دو كوكب افزائيم يا از آن بكاهيم تا حركت يك روزهء خاصه معدل شود .
I
آن را در زيج ثبت كنيم . وتصحيح وسط وخاصهء قمر نيز همچنين است .
اما تصحيح جوزهر به حسب رصد كسوفات
I
وخسوفات توان كردن ، وآن به حسب كسوف كل تواند بود يا در خسوف بعض كه در يك جهت
I
اتفاق افتد . چنان كه عرض مرئى را تصرف بايد كردن تا مقدار كسوف يا خسوف راست شود .
I
واز عرض مرئى كسوف وخسوف عرض قمر معلوم بايد كردن . وآن را در جدول عرض قمر مقوس كردن
I
تا حصهء عرض حاصل شود . وتقويم قمر از آن كم كردن تا وسط جوزهر حاصل آيد مصحح . به موجب رصد ، آن را
I
در زيج ثبت كردن ؛ وحركت أو را نيز به همان طريق كه در كواكب گفتيم معدل كردن در شبانروزى .
باب 16 : در استخراج طالعهاى تخمينى
وآن پنج فصل است :
فصل أول : در استخراج
I
طالعهاى تخمينى وذكر أنواع وشرايط آن
وآن چنان بود كه در زمان ولادت مولود ، منجم حاضر
I
نبوده باشد يا آلت رصدى كه به آن زمان مسقط رأس أو را رصد توان كرد . پس به حسب ضرورت
I
آن زمان را از روز يا شب به طريق حرز وتخمين قياس كرده باشند از ساعات مستوى يا معوجه
I
يا غير آن از أوقات معينه چون أوقات نماز وطلوع فجر وغروب شفق ومانند آن يا به اجزاى
I
مشهوره چون نصف وثلث وربع وسدس روز يا شب وأنواع آن . پس آن زمان قياس را
I
به آن شرايط مذكوره چنان كه بيان كردهايم از راصد زمان ولادت معلوم كنيم ، وطالع آن زمان را
I
چنان كه معهود است كه پيش از اين ذكر كردهايم استخراج كنيم وآن را طالع تخمين خوانيم . وامتحان آن
I
طالع كه به صواب نزديكتر است با نمودارات « 1 » حكما معلوم شود .
ونمودار قانوني است كه حكما وضع
I
كردهاند كه ايشان را به تجربهء بسيار به روزگارهاى « 2 » دراز معلوم شده است تا به آن قانون طالعهاى
I
تخمينى را معدل گردانند . وهر نمودارى مبنى بر اصلى است چنان كه بيان كنيم . واگرچه حكما را نمودارات « 3 »
I
مختلف است اما آنچه مشهور ومتداول است در ميان أهل اين صنعت ، اين پنج نمودار است
هامش
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] ياثموذادات
( 2 ) . [ در أصل نسخه : ] روزهاركاء
( 3 ) . [ در أصل نسخه : ] نموذارات