بلكه ميل أو به جميع جوانب يكسان باشد ، دايرهاى كه دانيم به هر مقدار كه خواهيم ؛ ومقياسى بر مركز أو قايم
I
كنيم طولش چند ربع قطر دايره . ودر حدود أوايل روز نگاه داريم تا سايهء سر مقياس
I
بر محيط اين دايره افتد . بر موقع ظل ، سر مقياس به محيط آن دايره برسد نشانى كنيم در جهت
I
شرق . آن گاه از نشان أول تا نشان دوم خطى مستقيم بكشيم ، واين خط موازى خط مشرق
I
ومغرب بود در اين دايره . وچون بر منتصف اين خط ، قطري بيرون آوريم در اين دايره
I
كه با اين خط تقاطع كنند « 1 » بر زواياى قايمه ، آن خط نصف النهار باشد . وچون به خط نصف النهار ،
I
قطري كه موازى خط أول بود اين دايره را به چهار قسم متساوي كنيم اين قطر ديگر ، خط مشرق و
I
مغرب بود . ونقطههاى مشرق ومغرب اعتدال از محيط اين دايره ، موضع تقاطع اين خط
I
بود با محيط دايره . ونقطههاى شمال وجنوب از محيط اين دايره موضع تقاطع خط نصف
I
النهار باشد با محيط . دايرهء هندى گويند واين موازى دايرهء أفق باشد وقايم مقام أو . وچون
I
اين دايره را به سيصد وشصت قسمت كنيم آن اقسام را اقسام سمت خوانيم ؛ وابتداى شمار
I
آن اقسام ، از نقطههاى مشرق ومغرب كنند .
فصل دوم : در بيان معرفت آلتى كه در اين
I
عمل به كار آيد
وسهلترين آلتى كه در اين عمل به كار آيد آن است كه ربعي بسازيم ، بزرگى چندان كه
I
آن را به پنج هزار وچهارصد قسم بتوانيم كردن ، يعنى منقسم شود به دقايق نود درجه . ومسطره بر آنجا
I
گردان كنيم چنان كه شبيه باشد به نيمهء عضادهء أسطرلاب كه يك طرف أو بسته باشد به قطب . و
I
قوسي بر مركز ربع كه بر آنجا مىگردد ودو لبنه مانند لبنههاى أسطرلاب نزديك به دو جانب آن
I
مسطره قايم گردانيم مثقوب به دو ثقبه : يكى به غايت دقيق ، به جهت ارتفاع آفتاب ؛ وديگر فراختر ،
I
به جهت ارتفاع كواكب . واگر به وقت گرفتن ارتفاع ، آن ربع را قايم گردانيم بر خط نصف
I
النهار ، آنچه يافت شود غايت ارتفاع شمس يا كوكب باشد . واگر به وقت گرفتن ارتفاع ،
هامش
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] كنيد