كه بهت أصغر آفتاب است در يك ساعت . وباقي را در چندين دقايق وثواني ضرب كنيم / بيب
I
كه فضل ميان قطر أعظم وأصغر آفتاب است . آنچه حاصل آيد آن را بر چندين ثانيه وثالثه قسمت كنيم / طم
I
كه فضل ميان بهت أعظم وأصغر آفتاب است در يك ساعت . آنچه حاصل آيد آن را بر چندين دقايق وثواني
I
افزائيم / لاح كه قطر أصغر آفتاب است تا قطر آفتاب حاصل آيد به حسب موضع أو از فلك به تحقيق .
عمل ، قطر ماه
I
زيادت كنيم بر خاصهء معدلهء ماه اگر كمتر از نصف دور است يا بر تمام أو تا تمام دور اگر بيشتر از نصف
I
دور است دو خمس أو . آنچه حاصل آيد هر درجهاى را ثانيه گيريم وبر قطر أصغر أو كه هست چندين / لاح
I
افزائيم تا قطر قمر حاصل آيد به حسب موضع أو در فلك به تقريب .
وتحقيق اين عمل آن است كه از بهت
I
يك ساعته چندين دقايق وثواني كم كنيم / كطل كه بهت أصغر ماه است . وباقي را در چندين
I
دقايق وثواني ضرب كنيم / ديب كه فضل ميان قطر أعظم وأصغر ماه است . آنچه حاصل آيد آن را بر چندين
I
دقايق وثواني قسمت كنيم / رل كه فضل ميان بهت أعظم وأصغر ماه است در يك ساعت . آنچه حاصل
I
آيد آن را بر چندين دقايق وثواني افزائيم / لاح كه قطر أصغر ماه است تا قطر ماه حاصل آيد به حسب
I
موضع أو در فلك به تحقيق .
عمل نصف قطر ظل ضرب كنيم قطر قمر را در يك درجه وهژده دقيقه تا نصف
I
قطر ظل نامعدل حاصل آيد . تعديل أو نقصان كنيم بهت أصغر آفتاب را در ساعتي كه هست چندين
I
دقايق وثواني وثوالث / بكبنب از بهت أو در ساعتي . آنچه باقي ماند آن را در شش درجه
I
ضرب كنيم تا تعديل حاصل آيد . آن را از نصف قطر ظل كم كنيم تا نصف قطر ظل معدل شود به حسب
I
بعد شمس از زمين . اما نصف القطرين آن باشد كه نصف قطر ماه را با نصف قطر ظل
I
جمع كنيم به جهت خسوفات قمري يا با نصف قطر آفتاب به جهت كسوفات شمسي . « 1 »
فصل 3 :
I
در معرفت امكان خسوف
وآن دو نوع است : يكى به تقريب .
نوع أول : در امكان خسوف به تقريب
I
وطريق أو چنان است كه درآييم در جدول حركت ماه در عرض از برابر سالها وماههاى ناقصهء
هامش
( 1 ) . [ در حاشية آمده است : ] به طريق اخصر گر تفاضل ميان بهت معلوم شمس وبهت أقل أو كه بدين طريق / جنبط مىشود بگيرند وربع آن حاصل كنند تعديل ظل . . . اند واين بعينه آن است كه در اين كتاب اما أسهل آن است . زينالدين لأرى