و همچنين است در قول خداى منّان :
وَ ما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ والٍ
و :
وَ يُنْشِئُ السَّحابَ الثِّقالَ
« 1 » .
گاهى گفته شده كه در صورت اطلاق قافيههاى مقيّد ( سكون وقفى ) حركات آنها بايد توافق داشته باشد . و همچنين است در سجعى كه مبنى بر سكون اواخر جمله باشد .
« بدر الدين زركشى » گفته است : قول صحيح اين است كه اين شرط نيست و جزء عيوب هم به شمار نمىرود ، نه در قوافى و نه در اسجاع . وقتى در قوافى و اسجاع عيب محسوب نگردد ، پس در فواصل به طريق اولى عيب محسوب نمىشود « 2 » .
تضمين و ايطاء
در فواصل قرآن كريم ، تضمين و ايطاء بسيار فراوان آمده است ؛ زيرا آن دو ، در نثر هرگز عيب به شمار نمىروند گرچه در نظم ، عيب به شمار مىروند .
« تضمين » عبارت است از آنكه ما بعد فاصله متعلق به آن بوده باشد ؛ مانند قول خداى تعالى :
وَ إِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِمْ مُصْبِحِينَ وَ بِاللَّيْلِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ
« 3 » .
هامش
( 1 ) رعد : 11 - 12 ( كه در آيهء اوّلى در « بماء منهمر » مجرور و فاصله بعدى « قد قدر » و فاصله بعدى « و دسر » هست و در آيهء بعدى « من وال » مجرور و « الثقال » مفتوح و بدون تنوين است ) .
( 2 ) البرهان فى علوم القرآن ، تأليف بدر الدين زركشى ، ج 1 ، ص 71 .
( 3 ) صافات : 136 همان گونه كه ملاحظه شد ، « و بالليل » بعد از فاصل و در عين حال وابسته و متعلق بدان است ؛ زيرا كه « بالليل » ، عطف به مصبحين و مصبحين حال از ضمير « لتمرّون