از بر سو « 1 » تا بآخر حوت .
صورت « 2 » چيست
هم « 3 » وجوهاند بعينه . واين وجوه را صورت « 4 » از بهر آن نام كردند كه هر يكى از روميان وهندوان وبابليان صورتهاى مردم وجز مردم ياد كردند با هر وجهي كه برآيند « 5 » . امّا روميان ياد كردند كه از صورتهاى ثابتان « 6 » كه چهل وهشتاند اندر آن وجه همى افتند « 7 » . وامّا اين دو ديگر گروه « 8 » صورتها ياد كردند با « 9 » كردارهاى ونيّت وعزمهاى كه دانسته آمد از آن « 10 » كه غرض ايشان دلالت است بر خاصيّتهايى كه اندر آن جايها آيد « 11 » تا حكم از آن بيرون آرند « 12 » . وما مشغول نشديم بحكايت كردن از جهت درازى وبىفايدگى كه آن كتابهاى نجومى كه ميان ما يافته هميشوند خالىاند از نمودن راه بكار بستن آن .
دريگان « 13 » چيست
هم سيك برجهااند نزديك هندوان . ومردمان ما آنرا دريجان خوانند . وخداوندانشان بخلاف وجوه ، كه نخستين « 14 » دريجان « 15 » از هر برجى خداوندش را باشد ودوم خداوند پنجم برج را از أو . وسوم خداوند نهم را . واندرين جدول خداوندان وجوه ودريگان « 16 » نهاده است .
هامش
( 1 ) - از زبر سو ، س .
( 2 ) - صور ، س .
( 3 ) - همچون ، خد . هي الوجوه بعينها ، ع .
( 4 ) - صور ، س .
( 5 ) - برآنند ، خ . ذكروا صورا تطلع فيها ، ع .
( 6 ) - ثابتات ، خ . س .
( 7 ) - افتد ، حص . س .
( 8 ) - وامّا اين ديگر گروه ، خد . وامّا اين ديگران دوگونه ، خ . اين نسخه تحريف است . وامّا الامّتان الباقيتان فذكروا صورا بافاعيل وهمم وعزائم تدلّ على انّها دلالات على خواصّ لتلك المواضع .
( 9 ) - تا ، خد . تحريف است .
( 10 ) - دانستهاند از آن ، س . دانستهاند اندر آن ، حص .
( 11 ) - اند ، حص . س .
( 12 ) - آيد ، حص .
( 13 ) - دريكانDrekkanaبتلفّظ كاف در هندوى نزديك بگاف فارسي مركّب است از دو كلمهء ( د ر ى ) كه بتبديل دال وتاء اصلش ترى است( Tri )بمعنى سه . و ( كانا ) بمعنى بخش وبهر . أستاذ در كتاب تحقيق ماللهند ( چاپ اروپا ، ص 307 ) ميفرمايد : ثم الاثلاث وتسمّى دريكان ولا فائدة في ذكرها لانّها الّتى تسمّى عندنا دريجانات بعينها .
( 14 ) - نخست ، خد .
( 15 ) - دريكان ، حص .
( 16 ) - دريجان ، حص . اردجان نيز در كواكب وبروج نسبتي است مانند دريجان وصاحب كفاية التعليم در اين باب مينويسد وامّا طريق نسبت اردجان آنست كه قسم اوّل از حمل مرّيخ راست ودوم مشترى را وسوم زحل را وچهارم كه اوّل ثور است قمر را وهم بر اين قياس بترتيب أفلاك ليكن بر عكس ترتيب وجه بدان سبب كه ترتيب وجه از علو أفلاك است بسفل وترتيب اردجان از سفل است بعلو .