باب پنجم - در احكام نجوم
[ حديثي كه ميان منجّمان رود اندر احكام نجوم اين است كه ياد كرده همى شود ] « 1 »
چون بدين جاى رسيديم وأشارت كرديم بسخنانى كه بعلم عدد وهندسه رود وآگاهى داديم از چگونگى أفلاك وراه نموديم بدانستن تقويم وبكار داشتن أسطرلاب وز آن بپرداختيم ، وقت آمد كه نيز سخنانى كه ميان منجّمان رود اندر احكام نجوم « 2 » بجاى آريم كه قصد پرسنده اين بود . ونزديك بيشترين مردمان احكام نجوم ثمرهء علمهاى رياضى است . هرچند كه اعتقاد ما اندرين ثمره واندرين صناعت مانندهء اعتقاد كمترين مردمان است . وابتدأ از آن چيزها كنيم كه خاصّه بروجها « 3 » راست جداگانه بىانبازى « 4 » .
[ فصل - در برجها ]
طبع وسرشت برجها چون است « 5 »
هرگاه كه برجها را بدو سطر نبيسى يكى زبر وآنك از پس اوست زير تا بآخر ، برجهاى گرم همه بسطر زبرين افتد وبرجهاى سرد همه بسطر زيرين افتد . آنگاه هر برجى زبرين با زيرينش « 6 » يا هر دو خشگ باشند يا هر دو تر ، وهمچنين تا بآخر .
وچون برج را قوّت فاعله دانستى اى گرم يا سرد ، وقوّت منفعله اى خشگ يا تر « 7 » ، پوشيده نبود بر تو كه هر برجى بكدام عنصر ماند از عالم وبكدام أصل از
هامش
( 1 ) - عبارت ميان دو نشان تنها در نسخهء ( حص ) موجود است .
( 2 ) - نجومى ، خد .
( 3 ) - برجها ، خ .
( 4 ) - همبازى ، حص .
( 5 ) - چگونه است ، حص .
( 6 ) - بالايين با زيرين ، س .
( 7 ) - قوّهء فاعله بمعنى حرارت وبرودت وقوّهء منفعله بمعنى رطوبت ويبوست همانست كه ميان اطبّا وحكماى طبيعي قديم بكيفيّات چهارگانه فاعله ومنفعله معروفست .