چنانك همى توانى وزمين هموارتر باشد « 1 » . اگر پيش خواهى شدن سوى كوه يا مناره » از سايهء نخستين يكى انگشت كم كن وبر باقي مري عضاده بنه . آنگاه آغاز « 5 » پيشتر رفتن ، وهمى نگر « 2 » تا جائى رسى كه سر كوه از دو سولاخ ترا پديد آيد . وگر از پس خواهى شدن از كوه ، بر سايهء نخستين يكى انگشت بفزاى ومري بر جمله برنه آنگه از پسرو وز كوه دورتر همى شو وهمى نگر تا ترا سر كوه از دو سوراخ پديد آيد . چون چنين يا فتى بپيماى ميان جاى نخستين وجاى دوم ، آنچ باشد بدوازده بزن ، آنچ گرد آيد بالاى عمود كوه باشد « 3 » .
واگر آنچ بپيمودن يا فتى بسايهء « 4 » نخستين زنى ، از آن گرد آيد ميان جايگاه نخستين كجا ارتفاع گرفتى « 5 » وميان بن عمود كوه .
واگر چنان بودى كه چيزى ايستاده بودى اندر هوا « 6 » چون ابر وچون مرغ ونجنبيدى چندانك ارتفاعش بدوجاى گرفته شدى
هامش
( 1 ) - هموار باشد ، خ .
( 2 ) - آغاز پيشتر رفتن كن ومينگر ، خ .
( 3 ) - بالاى كوه يا عمود كوه باشد ، خد . واضربه في اثنى عشر فيجتمع طول العمود المطلوب ، ع .
اينكه فرموده است بدوازده بزن در صورتي است كه ظلّ أصابع باشد . وامّا در جائى كه ظلّ اقدام بود در هفت يا شش ونيم واگر ستّينى باشد در شست بايد ضرب كرد .
( 4 ) - در سايهء ، خ .
( 5 ) - نخستين زنى آنچ گرد آيد الخ ، س . ميان جايگاه اوّل كه ارتفاع گرفتى ، حص - مقصود أستاذ اين است كه اگر بخواهيم بدانيم از موقف اوّل تا قاعدهء كوه يعنى مسقط الحجرش چه مقدار است آنچه ميان دو موقف يافتهايم در ظلّ ارتفاع اوّل يعنى در عدد اقسام ظلّ مستوى كه مقابل ارتفاع اوّل است ضرب كنيم آنچه حاصل شود فاصلهء ميان موقف اوّل باشد ومسقط الحجر كوه .
( 6 ) - اندرو . اندر أو ، س ، خ . ولو كان في الهواء شيئى من سحاب اوطير ثم أمكن ان يقف ولا يتحرك إلى أن تقيسه في موضعين يختلف فيهما ارتفاعه لامكن معرفة بعده من الأرض وما بين موضعك وبين مسقط حجره من الأرض ، ع .