پادشاه است اگر چه بىسپه است * يازده سأله ودو ماهه ره است
توضيحا در حركت تدوير وحامل كواكب ، ارصاد قديم مختلف است . ارصاد جديد هم باختلاف استخراج كردهاند . اما رصد خواجة نصير الدّين طوسي كه مشترى را 12 سال تقريبا نوشته ( سى فصل ) با ضبط ابوريحان يعنى 11 سال و 10 ماه انسب است تا 11 سال و 12 ماه .
شرح
( 61 ) ص 146 س 5 و 6 - دربارهء « كلپ » و « سند هند » شرحي مبسوط وعالمانه در كتاب « علم الفلك » نلينو آمده كه خواندنى است .
( 62 ) ص 166 ح 2 - در تفهيم عربى طبع اروپا هم « ورنك » است . وبعيد نيست كه « بحر ورنك » همين باشد كه امروز « بالتيك » مىگوييم ( ؟ )
( 63 ) ص 170 س 6 - توضيحا « ارقانيا » كه بحروف لاتين نوشته مىشودHyrkaniaيوناني شدهء همان گرگان است .
( 64 ) ص 171 س 6 - « وقد اغترّ بعض الناس بلفظة معدّل النهار وخط الاستواء وظنّوا ان الهواء فيه يعتدل كما أن النهار والليل فيه يستويان . . . الخ » ( ص 258 آثار الباقية ) أبو على سينا معتقد است كه خط استوا اعدل بقاع مىباشد ( كليات قانون ) .
( 65 ) ص 172 س 7 - تعبير بسيار لطيف وعالمانهيى است ؛ يعنى كساني كه مىپندارند كه بايد مخلوقى كه در نقطهء متقاطر ايشان بر زمين واقع شدهاند ناچار سقوط كنند وبيفتند ، سخت در خطا واشتباهند ؛ چرا كه جاذبهء زمين در همهجا يكسان مخلوق آن موضع را نگاه مىدارد . پس آنچه را كه اشخاص جاهل سقوط وافتادن مىگويند وبتوّهم خود آن را توقع دارند در واقع جستن وپريدن از روى زمين است نه سقوط وافتادن .
( 66 ) ص 176 س 10 - خ : ولكن آنچ زير أفق افتد .
( 67 ) س 11 - خ : از آنچ زبر أفق افتد .