آنها بعضى ديگر را تصديق مىكنند از قبيل :
. . . وَ ما يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفاسِقِينَ
« 1 » ، « خدا به وسيلهء قرآن ، گمراه نمىسازد ، مگر فاسقان را . »
. . . كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ
« 2 » ، « خداوند اينچنين ، پليدى را بر افراد بىايمان قرار مىدهد . »
. . . وَ الَّذِينَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً وَ آتاهُمْ تَقْواهُمْ
« 3 » ، « كسانى كه راه يافتهاند ، خداوند بر هدايتشان مىافزايد و روح تقوا به آنها مىبخشد . »
شبل نيز از ابو نجيح و او از مجاهد ، مانند همين مطلب را نقل كرده است .
3 - برخى ديگر چنين گفتهاند : محكمات آياتى هستند كه جز يك وجه از تأويل احتمال ديگرى در آن نمىرود ، امّا متشابه احتمال چند وجه در آن وجود دارد و طرفداران اين نظريه مىگويند : محمد بن جعفر بن زبير دربارهء آيهء :
هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ
گفته است : در آيات محكمات : حجت پروردگار و عصمت بندگان و دفع دشمنان و از بين بردن باطل است و در آنها تحريف وجود ندارد و از وضع اولىشان هيچگونه تغييرى نيافتهاند و دربارهء متشابهات مىگويد : در آنها شبههء تحريف و تغيير وجود دارد و خداوند با اين آيات بندگانش را مىآزمايد چنانكه آنها را در مسائل حلال و حرام آزمايش مىكند و آنها هرگز از حق منحرف نمىشوند و به باطل روى نمىآورند .
4 - جمعى ديگر گفتهاند : معناى محكم چيزى است كه خدا در آن حكم قطعى صادر كرده است از قبيل آيات قرآنى و داستانهاى امتها و رسولانى كه براى آنها فرستاده شدهاند ، در حالى كه محمد صلى اللّه عليه و إله و امّتش را نيز به آنها پيوند داده است ، امّا آيات متشابه ، آياتى هستند كه الفاظ آنها با يكديگر همانند باشند از قبيل داستانهاى مكرّر پيامبران و امتها در سورههاى قرآنكه بعضى با الفاظ متّفق و معانى مختلف و برخى برعكس ، با
هامش
( 1 ) - بقره / 26 .
( 2 ) - انعام / 125 .
( 3 ) - محمّد / 17 .