كنند ؛ و اگر اهل يمن را از يمن فراخوانى ، حبشه به سوى خانوادههاى اهل يمن بروند ؛ و چنانچه كسانى را كه در اين دو شهر هستند به حركت وادارى ، عرب از اطراف و اكناف شهر بر تو يورش برند به طورى كه عيال عرب را كه در پشت سر خود مىنهى از آنچه كه در پيش رو دارى اهميت بيشترى يابند ؛ و امّا سخن گفتن تو از بسيارى افراد عجم و ترس تو از گرد آمدن آنها ، بدان كه ما در زمان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با بسيارى افراد نمىجنگيديم بلكه براى پيروزى ستيز مىكرديم ، و امّا خبرى كه از اجتماع آنها و حركتشان به سوى مسلمانان به تو رسيده است ، بدان كه ناخشنودى خداوند از حركت آنها از تو بيشتر است و او به تغيير آنچه كه ناخوشايند او است سزاوارتر است ، و عجمها اگر تو را بنگرند گويند :
اين مرد عرب است ، اگر او را بركنيد عرب را بركندهايد ، و اين امر آزمندى آنها را شديدتر گرداند و آنگاه تو آنها را بر خود شوراندهاى ، و هر كه به آنها كمك نمىكرد در آن هنگام يارى كند . ليكن من مىپندارم كه اينان را در شهرشان باقى گذارى و به اهل بصره بنويسى كه به سه گروه تقسيم شوند : يك گروه نزد خانوادههاى آنان بمانند و نگهبانى دهند ، و فرقهاى با همپيمانان خود بمانند تا پيمانشكنى نكنند ، و هر گروهى به سوى برادران خود بشتابند و آنان را يارى دهند .
عمر گفت : آرى انديشهء درست همين است و من دوست دارم كه پيرو آن باشم ؛ و همچنان فرمودهء امير مؤمنان عليه السّلام را تكرار مىكرد به خاطر پسنديدن و اختيار آن .
* * * شيخ مفيد رضى اللّه عنه فرمايد : پس بنگريد - خداوند شما را تأييد كند - به اين ماجرايى كه به برترى انديشه آگاه مىسازد آنگاه كه صاحبان خرد و دانش در آن به منازعه پرداختند ، و در توفيقى كه خداوند به امير مؤمنان عليه السّلام در تمامى احوال عطا فرمود ، و در پناه بردن مردم در كارهاى دشوار به حضرتش تأمل كنيد ، و به آن بيفزاييد آنچه كه از او دربارهء قضاوت در دين ثابت كرديم كه پيشينيان قوم را عاجز گرداند تا جايى كه به ناچار براى فهمش به او متوسل شدند ، آنگاه آن را از باب معجزه كه قبلا بيان كرديم ، خواهيد يافت ،
و اللّه ولي التوفيق .
الإرشاد ( فارسى ) — صفحة 190
مساهمون: الشيخ المفيد
ص١٩٠