يا نه . و دليل بر آن خبر صحيح محمد بن اسماعيل بن بزيع از بعضى اصحابش از حضرت ابى عبد اللّه امام صادق عليه السّلام است كه گويد : به آن حضرت عرض كردم : در مكه يا مدينه يا حاير يا مواضعى كه در آنها فضل الهى اميد مىرود هستيم ، بسا شخصى به قصد تجديد وضو بيرون مىرود ، ديگرى مىآيد و جاى او را مىگيرد ؟ فرمود : من سبق الى موضع فهو أحقّ به يومه و ليلته ؛ هركس به جايى سبقت جويد روز و شبى [ كه در آنجاست ] نسبت به آن اولى است .
مىگويم : هرچند كه اين حديث مرسل است ، ولى به سبب عمل كردن اصحاب به آن و اعتمادشان بر آن ، و تأييد گرديدنش به دو حديث آينده ، ضعف سندش جبران شده است ، اضافه بر اينكه ارسالكننده از بزرگان است ، و از مرسل عنه به « بعض اصحابش » تعبير نموده كه در آن اشعار كاملى به وثاقت هست ، بر خلاف اينكه از او به عنوان « رجل » و مانند آن ياد مىشد .
توجه : بعضى احتمال دادهاند كه « واو » در حديث فوق به معنى « او » باشد ، نظر به روايت طلحة بن زيد از امام صادق عليه السّلام كه فرمود : امير المؤمنين عليه السّلام فرمودند : بازار مسلمانان همچون مسجد آنان است ، كه هركس به جايى سبقت جست تا شب به آن مكان سزاوارتر است .
و نظر به روايتى كه بطور مرسل از پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله آمده كه فرمودند : هرگاه كسى از شما در جاى خود در مسجد [ به نماز و عبادت ] به پا ايستد او تا شب به آن مكان سزاوارتر است .
مىگويم : نيازى به اين نيست كه « واو » به معنى « او » فرض شود ، بلكه واو براى بيان اشتراك معطوف و معطوف عليه در حكم است ، چنانكه اصل در آن مىباشد ، و اين اصل همان است كه علماى اصول از آن تعبير مىكنند به اينكه : واو براى مطلق جمع است . و در اين حديث اگر مرجع ضمير را « سبق » قرار دهيم ، مطلب واضح است ، يعنى هركسى به موضعى سبقت گيرد او در روز سبقت جستن به آن مكان اولى است ، و همچنين اگر مرجع ضمير را « شخص » قرار دهيم ، پس معنى چنين است : هركس به موضعى سبقت جويد پس او در آن روزى كه در آن سبقت گرفت به آن مكان اولى است اگر سبقت جستن روز بوده باشد ، و در آن شبى كه به مكان سبقت جسته چنانچه شب باشد ، پس در اين مطلب تدبّر كن تا آنچه برايت ياد كرديم واضح گردد . و بنابر آنچه يادآور شديم بين اين حديث با دو خبر ديگر منافاتى وجود ندارد ، چنانكه برخى پنداشتهاند ، و اين پندار مايهء تكلّف آنها شده كه در جمع بين آنها وجوهى ذكر كردهاند .
و بدانكه سخنان علما و اهل فن در اين مسئله مختلف است ، و من ان شاء اللّه تعالى تصنيف جداگانهاى در اينباره خواهم پرداخت .
مكيال المكارم في فوائد دعاء للقائم ( ع ) ( مكيال المكارم در فوائد دعا براى حضرت قائم ( ع ) ) ( فارسى ) — صفحة 386
مساهمون: ميرزا محمد تقي الأصفهاني
ص٣٨٦