1 - به آنچه گذشت در استحباب صدقه دادن از سوى آن حضرت .
2 - و به فحواى آنچه دلالت مىكند بر استحباب حج و طواف بيت اللّه الحرام به نيابت از امام عليه السّلام .
3 - و به آنچه در مورد زيارت مشاهد مشرّفه به نيابت از عموم مؤمنين وارد گرديده است .
چنانكه در كافى از على بن ابراهيم حضرمى از پدرش از حضرت ابو الحسن موسى بن جعفر عليه السّلام روايت آمده كه ضمن حديثى فرمود : . . . پس هرگاه به نزد قبر پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله رفتى و آنچه بر تو لازم است به جاى آوردى ، دو ركعت نماز بگزار ، سپس بالاى سر پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله بايست و بگو :
سلام بر تو اى پيغمبر خدا از طرف پدرم و مادرم و همسرم و فرزندانم و تمام بستگانم ، و از سوى تمام اهل شهرم آزاد و برده و سفيد و سياه آنان ، پس اگر به كسى بخواهى بگويى من از سوى تو بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله سلام كردم راست گفته باشى . « 1 »
4 - و به اينكه از جمله امور متداول متعارف بين خواص و عوام شيعه از زمانهاى گذشته تا زمان ما ، نيابت نمودن در مشاهد مشرفه است ، و علماى ما - رضوان اللّه عليهم - عنوان و چگونگى آن را در كتابهاى زيارات و غير آنها يادآور شدهاند ، و فرق گذاشتن بين امام و غير او از مؤمنين در اينباره چيزى است كه دلهاى اهل دين و بينش و يقين آن را نمىپذيرد .
5 - و به اينكه چون از دلايل گذشته ، خوبى و رجحان نيابت كردن از آن حضرت عليه السّلام را در حج و طواف دانستيم ، و به رواياتى كه در مورد برتر بودن زيارت مشاهد امامان عليهم السّلام از نيابت كردن شيعيانشان از ايشان در حج و عمره و طواف خرسند مىشوند ، يقين مىكنيم كه خرسندى و سرور امام عليه السّلام بالاتر خواهد بود هرگاه مؤمن ، زيارت مشاهد مشرفهء پدرانش را به نيابت از حضرتش انجام دهد ، و اين وجه هرچند كه برمبناى قواعد علم اصول تمام نيست ، ولى نزد صاحبان خرد قطعى و مسلّم است .
6 - و به آنچه علّامهء مجلسى رحمه اللّه در مزار بحار به نقل از مؤلف مزار كبير حكايت نموده ، و اين است عبارت حكايت شده : و حضرت ابو الحسن عسكرى عليه السّلام زيارتكنندهاى را از سوى خود به مشهد حضرت ابى عبد اللّه عليه السّلام فرستاد ، پس فرمود : براى خداوند جاهايى است كه دوست مىدارد در آنها دعا شود كه اجابت فرمايد ، و البته حائر امام حسين عليه السّلام از آن جاها است . « 2 »
مىگويم : هرگاه استحباب نيابت كردن از آن حضرت عليه السّلام در زيارت بعضى از مشاهد امامان عليهم السّلام ثابت شد ، پس بدون ترديد بين آن حرم و مشاهد ديگر امامان عليهم السّلام تفاوتى نخواهد بود .
هامش
( 1 ) . فروع كافى ، 4 / 314 .
( 2 ) . بحار الانوار ، 102 / 257 .