هركس در حالى بميرد كه امام زمانش را نشناخته باشد ، به مرگ جاهليت مرده است و معرفت او ، كليد تمام ابواب خير و سعادت و رحمت مىباشد و خداوند بندگان خود را امر فرموده ، كه معرفت او را تحصيل نمايند و دعا از جمله درهايى است كه خداى تعالى فرمان داده كه از آنها وارد شوند ، او فرموده است :
ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ
« 1 » ؛ مرا بخوانيد كه شما را اجابت كنم .
وَ سْئَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ
« 2 » ؛ و از فضل خداوند درخواست كنيد . و نيز فرموده :
إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ
« 3 » ؛ البته تو [ اى رسول ما ! ] چنين نيست كه هركس را بخواهى ، هدايت توانى كرد ، بلكه خداوند هركه را بخواهد ، هدايت مىكند .
و در كافى به سند خود از محمد بن حكيم آورده كه گفت : به حضرت ابى عبد اللّه امام صادق عليه السّلام عرضه داشتم : معرفت ساختهء كيست ؟ فرمود : از ساختههاى خداوند است ، بندگان را در آن ساخت بهرهاى نيست . « 4 »
و آيات و رواياتى كه بر اين مطلب دلالت مىكند بسيار است ، پس بر بندگان لازم است كه از درگاه خداوند شناخت و معرفت امام زمانشان را به آنان روزى نمايد و كامل گرداند . و نيز مؤيّد و دليل بر آنچه ياد كرديم ، وارد شدن دعا براى اين مطلب بهطور خاصّ مىباشد ، چنانكه در امر آينده ان شاء اللّه تعالى خواهد آمد . و اين منافات ندارد با آنكه بنده مختار و مأمور به كسب و تحصيل و مطالعهء وسايل معرفت باشد ، زيرا كه اين نظير روزى است كه بندگان امر شدهاند ، آن را طلب نمايند و نيز براى آن دعا كنند ، ولى خداوند - جلّ شأنه - خود روزىدهنده است ، چون سعى و كوشش وظيفهء بنده است و به ثمر رساندن ، بر عهدهء خالق متعال مىباشد ، خداوند - تبارك و تعالى - فرموده :
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا
« 5 » ؛ و آنان كه در راه ما تلاش كنند ، البته آنان را به راههاى خويش هدايت مىنماييم . همچنانكه كشت و آبيارى و مانند اينها وظيفهء بندگان است ، چون تحت قدرت و در اختيار آنها مىباشد ، و رويانيدن و پرورانيدن و از آفتها دور نگهداشتن ، تا آنكه به نتيجه برسد و مقصود حاصل گردد ، بر خداوند است ، چون از قدرت بندگان بيرون است ، ولى بر عهدهء آنها است كه دعا كنند و درخواست نمايند كه نتيجهء مقصود به دست آيد . و همينطور شناخت و معرفت امام عليه السّلام وسايل و اسبابى دارد ، كه خداى تعالى آنها را براى
هامش
( 1 ) . سوره غافر ، آيه 60 .
( 2 ) . سوره نساء ، آيه 32 .
( 3 ) . سوره قصص ، آيه 56 .
( 4 ) . اصول كافى ، 2 / 163 .
( 5 ) . سوره عنكبوت ، آيه 69 .