و نيز به سند خود از حضرت ابو جعفر باقر عليه السّلام آورده كه فرمود : كبر ، رداى الهى است و متكبر در آن با خداوند كشمكش دارد . « 1 »
و به سند خود از حضرت امام صادق عليه السّلام روايت كرده فرمود : كبر رداى الهى است ، پس هر آنكه در چيزى از آن با خداوند منازعه كند ، خداوند او را در جهنم سرنگون سازد . « 2 »
و به سند موثّق همچون صحيحى از امام صادق عليه السّلام روايت كرده كه فرمود : در جهنم درّهاى هست براى متكبّرين كه ( سقر ) ناميده مىشود ، از شدّت حرارت خود به خداى - عزّ و جلّ - شكايت كرد و از خدا خواست كه به او اجازهء تنفس دهد ، پس چون نفس كشيد جهنم را سوزان ساخت . « 3 »
و به سند خود از امام صادق عليه السّلام آورده كه فرمود : متكبّران روز قيامت به صورت مور درآيند ، مردم آنها را پايمال كنند تا خداوند از حساب فراغت يابد . « 4 »
و بين اين اخبار و خبر ديگرى كه در كافى روايت شده منافاتى نيست . در آن خبر صحيح از محمد بن مسلم ، از يكى از دو امام ( باقر و صادق عليهما السلام ) آمده كه فرمود : داخل بهشت نشود كسى كه در دلش به مقدار خردلى تكبّر باشد . راوى گويد : من گفتم : « إنّا للّه و إنّا إليه راجعون » . فرمود :
چرا استرجاع گفتى ؟ عرض كردم : به خاطر آنچه از شما شنيدم . فرمود : نه چنان است كه پنداشتهاى ، مقصود من انكار است و جز انكار نيست . « 5 »
زيرا كه اين حديث عقوبت محروم ماندن از بهشت را به انكار و سركشى از عبادت و اطاعت خداوند يا اطاعت پيغمبران و اوليائش اختصاص مىدهد ، مانند ابليس و امثال او و حزب و دارودستهاش از كافران و غاصبان مناصب امامان عليهم السّلام . روايات سابق بر اين دلالت داشت كه متكبّر اهل آتش است - خواه منكر خدا باشد يا نه - ولى داخل نشدنش را به بهشت متعرض نشدهاند . و اما اين حديث دلالت دارد كه داخل نشدن به بهشت به اين صفت از متكبّرين ( منكرين ) اختصاص دارد ، نه اينكه تكبّر به معنى انكار خدا باشد .
خلاصه اينكه : تواضع كليد هرخير ، و تكبّر كليد هرشرّ است . زيرا كه تكبّر صاحب خود را از تحصيل فضايل و دورى از رذايل بازمىدارد . تفصيل مطلب جاى ديگرى دارد كه اگر خداوند توفيقم دهد كتاب مستقلّى در اين باره خواهم نگاشت . ان شاء اللّه تعالى .
هامش
( 1 ) . كافى : 2 / 309 .
( 2 ) . كافى : 2 / 310 .
( 3 ) . كافى : 2 / 310 .
( 4 ) . كافى : 2 / 311 .
( 5 ) . كافى : 2 / 310 .