وعده داده كه هركه شكر نعمت بجاى آورد نعمتش افزون كند ، و وعدهء الهى تخلّفناپذير است .
البته ادا كردن تمام حقوق اين بزرگ نعمت الهى به حكم عقل سليم براى ما مقدور نيست :
از دست و زبان كه برآيد * كز عهدهء شكرش به درآيد
ولى آنچه از دست ما ساخته است بايد انجام دهيم كه به چند امر حاصل مىشود :
1 - شناخت قلبى و معرفت اين نعمت والاى الهى .
2 - بيان كردن فضايل و نشر دلايل آن بزرگوار .
3 - صدقه دادن براى سلامتى وجود آن حضرت .
4 - روى آوردن به سوى او ، با انجام دادن كارهايى كه موردپسند و مايهء نزديك شدن به درگاهش مىباشد .
5 - درخواست معرفت او از درگاه الهى تا از اهل شكر و اقبال به سوى او گرديم .
6 - اهتمام به دعاهاى خالصانه براى تعجيل فرج آن حضرت و برچيده شدن پردهء ابتلاى غيبت .
و اين يكى از اقسام شكر نعمت است ، و شاهد بر آن چند امر مىباشد :
اوّل : اينكه اين كار تجليل و تعظيم آن حضرت است ، چنانكه معلوم است كه هرآنكه بخواهد بزرگى را تعظيم كند او را به نام دعا مىكند ، و در ميان دوستانش ياد او را زنده مىدارد ، و قبلا گفتيم كه تعظيم نعمت از اقسام احسان است و شكر هم احسان در برابر احسان انجام دادن .
دوم : با دعا كردن براى آن حضرت كمال توجه به سوى او حاصل مىشود ، و باز قبلا گفته شد كه توجّه نمودن به نعمت از اقسام شكر ؛ و روى گرداندن از آن از اقسام كفران است .
و دليل بر اين معنى از آيات قرآن در سوره سبأ كه پس از بيان [ عبرتآميز ] موت حضرت سليمان عليه السّلام چنين مىخوانيم :
لَقَدْ كانَ لِسَبَإٍ فِي مَسْكَنِهِمْ آيَةٌ جَنَّتانِ عَنْ يَمِينٍ وَ شِمالٍ كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَ اشْكُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَ رَبٌّ غَفُورٌ * فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَ بَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَواتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ وَ شَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ * ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِما كَفَرُوا وَ هَلْ نُجازِي إِلَّا الْكَفُورَ ؛
« 1 » به تحقيق كه براى سبأ در مسكنشان آيتى بود ، دو بوستان از راست و چپ ، بخوريد از روزى پروردگارتان و شكر او را بجاى آوريد ، شهرى پاكيزه و پروردگارى آمرزنده ، پس روى گردانيدند كه بر آنها سيل باران سختى فرستاديم ، و دو بوستان آنان را مبدّل ساختيم به دو باغ ميوهء تلخ و شوره گز و اندكى از درخت سدر ، بدين
هامش
( 1 ) . سوره سبأ ، آيات 15 و 16 و 17 .